WADY WYMOWY U DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM
Co to jest wada wymowy?
Wymowa wadliwa jest wtedy, kiedy różni się od wzorcowego sposobu wymawiania głosek. Do wad wymowy nie zalicza się zniekształceń właściwych wymowie dziecięcej, to znaczy takich, które wynikają z nieukończonego rozwoju mowy.
Wymowę poszczególnych głosek dziecko przyswaja sobie stopniowo
i zanim opanuje mowę wszystkich głosek przechodzi okres, w którym opuszcza niektóre z nich zastępując łatwiejszymi, już opanowanymi, np. zamiast
k, g wymawia t, d.
Do najczęściej spotykanych wad wymowy występujących u dzieci
w wieku przedszkolnym zalicza się dyslalie (niemożność prawidłowego wypowiedzenia jednego lub kilku dźwięków):
Seplenienie (sygmatyzm)- polega na nieprawidłowej realizacji głosek z trzech szeregów: syczącego: s, z, c, dz; szumiącego: sz, ż, cz, dż; ciszącego: ś, ź, ć, dź.
Przyczyny tej wady: nieprawidłowa budowa narządów mowy, upośledzony słuch, nieprawidłowy zgryz oraz niesprawność języka i warg,
a także naśladownictwo.
Najczęściej obserwuje się następujące substytucje:
– spółgłoski: sz, ż, cz, dż – zastępowane są szeregami: s, z, c, dz (przykład: kasza – kasa, szachy – sachy, rzeka – zeka, czarny -carny);
– oba szeregi: s, z, c, dz i sz, ż, cz, dż – zastępowane są przez szereg: ś, i, ć, dż (przykład: szatnia – śatnia, czary – ćary, dżungla – dźungla, sałata – śałata itp);
– spółgłoski zwarto szczelinowe: c, dz, ć, dż, cz, dż – mogą też być zastępowane przez spółgłoski szczelinowe: s, z, ś, ż, sz (przykład: cytryna – sytryna, dzwonek – zwonek, czapka – szapka, dżem – żem);
– spółgłoski: s, sz, ś, c, cz, ć – są zastępowane przez spółgłoskę zwartą t (przykład: sowa – towa, szafa – tafa, siano – tano, cebula -tebula, czapka – tapka, ćma – tma);
– głoski: z, ż ź, dz, dż, dź – przez spółgłoskę zwartą d (przykład: zebra – debra, rzeka – deka, zima – dima);
– głoski dentalizowane w ogóle nie są realizowane przez dziecko, nie istnieją
w jego systemie fonetycznym (przykład: szafa – afa, koza – koa, świnka – finka).
Rotacyzm (reranie)– polega na nieprawidłowej realizacji głoski r. Może być ona zastępowana l jub j np. rower- jowej, lowel.
Przyczyną nieprawidłowej wymowy może być niedostateczna sprawność języka, jego budowa anatomiczna (np. zbyt krótkie wędzidełko), obniżony poziom słuchu, słaba zdolność koncentracji uwagi na dźwiękach mowy, opóźniony rozwój ruchowy, opóźniony rozwój umysłowy i nieprawidłowe wzorce wymowy z otoczenia dziecka.
Kappacyzm, gammacyzm – to nieprawidłowa realizacja głosek k,g. Przy takiej wadzie dziecko zamienia je na t, d i zamiast kot mówi tot, zamiast kasa – tasa, gitara- ditara itp.
Lambdacyzm – to wadliwa artykulacja głoski l. Dziecko zamiast lalka wymawia jajka, lody- jody. Czasami zamiast l używa ł.
Mowa bezdźwięczna – polega na wymawianiu głosek dźwięcznych bezdźwięcznie – bez drgań wiązadeł głosowych (b-p, w-f, g-k, d-t, ż-sz, z-s, ź-ś, dz-c, dź-ć). W takim przypadku zamiast buty dziecko mówi puty- buty, wata – fata, gol – kol, zamek – samek itp.
Przyczyny bezdźwięczności to: zaburzenia słuchu fonemowego, słaba motoryka narządów artykulacyjnych.
Dyslalia całkowita (bełkot). Jest to nieprawidłowa wymowa polegająca na opuszczaniu, zastępowaniu lub deformowaniu prawie wszystkich głosek. Wymowa dzieci z tego rodzaju dyslalii jest prawie w ogóle niezrozumiała.
Mogą występować też:
– elizje- opuszczanie, brak realizacji danej głoski (np. woda- oda)
– substytucje- zastępowanie danej głoski inną (np. woda- fota, dom- tom).
Bibliografia:
Antos D., G. Demel, I. Styczek, Jak usuwać seplenienie i inne wady wymowy,
Demel G., Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola,
Kaczmarek L., Kształtowanie się mowy dziecka,
Sawa, B., Dzieci z zaburzeniami mowy,
Skorek, E., M., Oblicza wad wymowy,
Spionek, H., Zaburzenia psychoruchowego rozwoju dziecka,
Styczek I., Logopedia.
opracowała:
Marta Rychlewska-Bebak
