REFERAT DLA RODZICÓW
Cele spotkania:
zwrócenie uwagi na sytuacje będące sygnałem zagrożenia,
zwiększenie świadomości rodziców na temat powstawania agresji i sposobów jej zapobiegania,
ukazywanie roli rodziców w zaspokajaniu potrzeb dzieci
zachęcanie do korzystania ze specjalistycznej pomocy różnych instytucji
i organizacji.
Skąd się bierze agresja wśród dzieci?
W związku z tym, że problemem agresji i przemocy zajmuje się wiele nauk m.in.: psychologia, socjologia, medycyna, pedagogika i inne, istnieje wiele definicji tych zjawisk oraz przynajmniej kilka teorii wyjaśniających przyczyny ich powstawania. Niektórzy badacze stosują zamiennie pojęcia przemocy i agresji w tym samym znaczeniu. W. Okoń definiuje je jako „działanie skierowane przeciwko ludziom lub przedmiotom wywołującym u jednostki niezadowolenie lub gniew. Celem agresji jest wyrządzenie krzywdy przedmiotowi agresji. Często agresja jest odpowiedzią na frustrację. Agresja fizyczna w stosunku do osób wyraża się w biciu lub znęcaniu się, agresja słowna w wymyślaniu lub wyśmiewaniu”(Okoń, 1996).
Wielu naukowców dokonuje natomiast rozdzielenia pomiędzy aktem przemocy,
a aktem agresji, dopatrując się różnic w celach. Zwykle przemoc definiuje się jako „wszelkie nieprzypadkowe akty godzące w osobistą wolność jednostki lub przyczyniające się do fizycznej, a także psychicznej szkody osoby, wykraczające poza społeczne zasady wzajemnych relacji” (Pospiszyl, 1994).
Do najczęściej spotykanych typów agresji wśród dzieci należą:
agresja fizyczna – to bezpośrednie zadawanie bólu innym osobom. Dziecko
w momencie wybuchu gniewu bije, gryzie, kopie lub drapie. Atak nie zawsze skierowany jest na osobę, która wywołała tę sytuację. Zdarza się, że dziecko na podstawie swoich wcześniejszych doświadczeń wie, że nie może skierować swojej agresji na osobę, która ją wywołała, np. przyczyną może być zakaz osób dorosłych, ponieważ nieposłuszeństwo zostanie ukarane, więc aby rozładować swoją frustrację kopnie psa, podrze rysunek, uderzy kolegę. Jest to agresja z przeniesieniem, zwana przez niektórych symboliczną.
Jedną z form agresji fizycznej jest okrucieństwo. U dzieci może objawiać się ono nieintencjonalne – mimowolne, ponieważ nie zdają sobie sprawy z tego, że zadają cierpienie, że ich czyny są okrutne. Takim przykładem może być zabawa ze zwierzętami np. wyrywanie muchom skrzydełek i obserwowanie czy będą fruwać.
Agresja werbalna zachodzi wówczas, gdy dziecko nie wchodzi w bezpośredni fizyczny kontakt z osobami lub przedmiotami, a powoduje ich cierpienie poprzez wyśmiewanie, przezywanie, przedrzeźnianie i skarżenie, a także obmawianie, plotkowanie. Narzędziem działania w tym przypadku jest język.
niewerbalne formy agresji, typowe dla dzieci w wieku przedszkolnym polegają na przedrzeźnianiu, robieniu min, wysuwaniu języka do innego dziecka z zamiarem zrobienia mu przykrości, różnego rodzaju gesty mające na celu zranienie drugiej osoby. Zachowania takie dzieci odbierają inaczej niż dorośli, są one dla nich bardzo raniące. Często za jawny konflikt obarcza się winą dziecko, które użyło siły fizycznej w odpowiedzi za np. obraźliwą minę, choć prowokatorem było dziecko używające niewerbalnej formy agresji. Komunikaty przekazywane za pomocą niewerbalnych sygnałów są dla dzieci o wiele więcej znaczące niż dla dorosłych (Hag- Schnabel, 2001).
Jest wiele czynników i mechanizmów wywołujących zachowania agresywne. Warto podkreślić, iż szczególnie koncepcje psychologiczne dużą wagę przywiązują do determinantów występujących w środowisku rodzinnym. We współczesnej rodzinie zauważa się wiele niekorzystnych tendencji, zarówno w systemie wartości, strukturze rodziny, jak i jej podstawach ekonomicznych. Rośnie liczba spraw rozwodowych. Wraz z narastającym bezrobociem rośnie problem ubożenia rodzin oraz nasilają się zachowania patologiczne
w rodzinach. Można nawet stwierdzić, że występuje zjawisko kryzysu rodziny
i małżeństwa (Izdebska, 1979).
Agresywne zachowanie się dzieci bywa najczęściej następstwem oddziaływania określonych modeli zachowań. Dorośli dają sobie prawo do różnych niekontrolowanych zachowań wobec dzieci. Natomiast, często, gdy dziecko używa takich samych powiedzeń, zachowań wówczas jest karane. Należy podkreślić, że modelem dla dziecka są osoby dla niego znaczące: rodzice, rodzeństwo, a także inne osoby posiadające autorytet w oczach dziecka. Badania wykazują, że „większość agresywnych dzieci pochodzi z rodzin, w których jedno lub oboje rodzice to osoby agresywne”( Radziwiłłowicz, 1997).
Badania wykazują, że większość agresywnych dzieci pochodzi z rodzin, w których jedno lub oboje rodzice to osoby agresywne (Hag- Schnabel, 2001).
„Rodzice aprobujący agresję jako rodzaj zachowania interpersonalnego sprzyjają formowaniu się u dziecka rozbudowanego systemu motywacyjnego do agresji i przejawów zachowań agresywnych niezgodnych z oczekiwaniami innych ludzi” ( Radziwiłłowicz, 1997).
„Nie można pokazywać, jak się żyje, mówić, co się powinno, a czego nie, a samemu żyć inaczej. Nie można żyć w kłamstwie, bo dzieci staną się takie same – także będą żyć
w niezgodzie z sumieniem, z prawdą, z samym sobą. Ktoś powiedział, że kiedy słyszymy – zapominamy, kiedy widzimy – pamiętamy długo. Dlatego nie można zapomnieć o tym, co się robi. Nie można powtarzać o szacunku wobec drugiego człowieka i bić najbliższych. Nie można mówić o tym, że słowa zmieniły znaczenie i że kraść to znaczy radzić sobie
w życiu”(Kozielec, 2004).
„Jedną z przyczyn wywołujących agresję jest też brak zainteresowań, nuda, nieumiejętność rozmawiania i słuchania” (tamże).
Literatura:
1. Hang- Schuabel G., (2001). Agresja w przedszkolu. Poradnik dla rodziców
i wychowawców. Kielce
2. Izdebska H., (1979). Przyczyny konfliktów w rodzinie, Warszawa
3. Kozielec J., (2004). Czy trudno dziś wychować? w: Wychowawca ¾
4. Okoń W., (1996). Nowy słownik pedagogiczny, Warszawa
5. Pospiszyl I., (1994). Przemoc w rodzinie. Warszawa
6. Radziwiłłowicz W, Radziwiłłowicz P., (1997). Formy i funkcja agresji dzieci
i młodzieży w: Psychologia wychowawcza, 3/97
