Konspekt lekcji języka polskiego ,,Lalka” Bolesława Prusa
w klasie II liceum
Temat: Obraz Warszawy w „Lalce” Bolesława Prusa.
Cel główny:
Uczeń:
- wie, czym jest powieść realistyczna i na czym polega opis typowy dla prozy tego rodzaju.
Cele operacyjne:
Uczeń:
- potrafi wymienić miejsca w Warszawie, w których rozgrywa się akcja powieści „Lalka”,
- wybiera z utworu cytaty dotyczące opisu miasta, porządkuje te informacje,
- wykorzystuje źródła historyczne i ilustracje jako kontekst do interpretacji lektury.
Metody: miniwykład, praca z tekstem.
Formy: praca indywidualna, praca w grupach
Środki dydaktyczne: powieść „Lalka” Bolesława Prusa, mapa Warszawy.
Przebieg lekcji:
| Etapy lekcji | Czas | Czynności nauczyciela | Czynności ucznia | Uwagi |
| Faza orientacyjna | Nauczyciel wygłasza krótkie wprowadzenie informujące o tym, jak ważny i interesujący jest motyw miasta w literaturze XIX-wiecznej. Przypomina inne utwory, w którym obecny jest ten motyw. Zwraca uwagę, że szczegółowy opis miasta w prozie jest domeną pisarzy realistów. To zwłaszcza ich interesowało pokazanie przekroju, panoramy społeczeństwa, analizowanie procesów w nim zachodzących. Dynamiczny rozwój cywilizacyjny, a więc także rozrastanie się miast, stanowił wyśmienity materiał dla badawczej działalności pisarzy pozytywistycznych.
Nauczyciel zaleca uczniom zapisanie tematu lekcji. | Uczniowie słuchają wstępnych informacji podanych przez nauczyciela.
Uczniowie zapisują temat lekcji. | ||
| Faza operacyjna | Prowadzący nakreśla uczniom tło historyczne powieści, opisuje sytuacje miasta Warszawy w czasach akcji powieści: latach 1878-1879, czyli w czasie akcji powieści, Warszawa była miastem gubernialnym, prowincjonalnym. Od ok. 1875 r. systematycznie przebudowywano niektóre miejskie budynki na modłę wschodnią, dodając np. cerkiewne cebulaste kopułki (kościół św. Aleksandra, Pałac Staszica). Językiem urzędowym był rosyjski, stąd wszystkie szyldy pisano cyrylicą. W wyniku represji popowstaniowych zlikwidowano najpierw uniwersytet, krótko też funkcjonowała Szkoła Główna, ostatecznie przemianowana na cesarski uniwersytet rosyjski.
Nauczyciel rozdaje uczniom mapki Warszawy formatu A4, na tablicy poleca zawieszenie dużej mapy.
Nauczyciel poleca uczniom wypisanie na kartce miejsc w Warszawie, w których toczy się akcja powieści. Następnie prosi ich o zaznaczenie tych miejsc na swoich mapkach.
Prowadzący konsultuje z uczniami wyniki pracy. Każde miejsce musi być poparte cytatem z lektury. Wybrany uczeń zaznacza na dużej mapie przy tablicy opisywane miejsce za pomocą magnesów lub chorągiewek, które wcześniej przygotował nauczyciel (Lista miejsc powinna obejmować m.in.: Łazienki i Ogród Botaniczny, Ogród Saski, kościół karmelitów na Krakowskim Przedmieściu, wyścigi konne na terenie dzisiejszych Pól Mokotowskich, Powiśle (np. Tamka), Stare Miasto (np. ulica Podwale), Teatr Wielki).
Nauczyciel naprowadza uczniów do wysunięcia wniosków, że w powieści pominięto miejsca charakterystyczne dla Warszawy, np. Zamek Królewski. Razem z uczniami próbują znaleźć przyczynę tego posunięcia. Nauczyciel stawia pytania: Z czego wynikają te pominięcia? Dlaczego w powieści właściwie nie pojawiają się Rosjanie i nie ani słowa o sytuacji miasta znajdującego się pod rosyjskim zaborem?
Podział uczniów na 5 grup. Każda grupa ma za zadanie opisać Warszawę z perspektywy innego bohatera.
Nauczyciel prosi uczniów o zaprezentowanie efektów pracy | Uczniowie notują najważniejsze informacje, które przedstawia nauczyciel.
Uczniowie otrzymują od nauczyciela mapki.
Uczniowie szukają miejsc na mapce. Mogą konsultować się z kolegą z ławki.
Prezentacja efektów pracy. Wybrany uczeń czyta odpowiedni cytat z książki oraz zaznacza miejsce na mapie na tablicy.
Uczniowie przy pomocy nauczyciela dostrzegają, że przy pisaniu powieści hamowała Prusa funkcjonująca wówczas carska cenzura i wynikająca z niej konieczność używania przez pozytywistycznych pisarzy tzw. języka ezopowego. Uczniowie powinni też zauważyć, że znaczące pominięcie rosyjskiego panowania w Warszawie sygnalizowało patriotyzm autora.
Uczniowie sporządzają notatkę, która przyjmuje formę tabeli ułatwiającej uporządkowanie materiału (zob. załącznik).
Uczniowie odczytują sporządzone w grupach tabelki. |
Aby ta faza lekcji przebiegła sprawniej nauczyciel na poprzedniej lekcji powinien zadać uczniom jako pracę domową zaznaczenie cytatów z lektury dotyczących Warszawy. | |
| Synteza | Prowadzący podkreśla, że umieszczanie w powieści realistycznych opisów miasta i dokładnej topografii było domeną pisarzy realistów w XIX wieku. Pokazuje uczniom fotografie przedstawiające to jak współcześnie wyglądają budynki przedstawione w powieści (załącznik). Poleca uczniom sporządzenie krótkiej notatki podsumowującej lekcję. | Uczniowie sporządzają krótką notatkę podsumowującą lekcję. | ||
| Praca domowa | Na kolejną lekcję nauczyciel prosi, aby uczniowie przygotowali fragmenty z książki przedstawiające opis Paryża. | Uczniowie zapisują pracę domową. |
Załącznik 1.
| Bohater | Warszawa Stanisława Wokulskiego | Warszawa Ignacego Rzeckiego | Warszawa Izabeli Łęckiej |
| Miejsce/a zamieszkania (dawniej i dziś) | |||
| Miejsce/a najczęściej odwiedzane | |||
| Ulubione okolice | |||
| Ocena miasta | |||
| Cytaty |
