Konspekt lekcji, „Chłopi”
Temat: Moralność, wierzenia i obyczaje mieszkańców Lipiec według powieści „Chłopi” W. Reymonta.
Cele lekcji:
Uczniowie:
umiejętnie interpretują treść tekstu,
przedstawiają problematykę omawianej powieści,
poznają życie na wsi na podstawie społeczności przedstawionej w powieści przez Reymonta,
potrafią wyjaśnić na czym polegają prace polowe na wsi,
przedstawiają ciąg wydarzeń zawartych w powieści,
umiejętnie wskazują na przyczyny konfliktów społeczności Lipieckiej,
potrafią opisać święta, obyczaje i obrzędy przedstawione w książce,
przedstawiają relacje między bohaterami powieści,
opisują sytuację polityczną ukazaną w powieści.
Metody pracy:
metoda podająca,
metoda zadań stawianych uczniom do wykonania,
metody problemowe.
Formy pracy:
indywidualna,
zbiorowa.
Przebieg lekcji:
1. Powitanie uczniów.
2. Czynności organizacyjno-porządkowe, sprawdzenie listy obecności, pracy domowej oraz odpytanie jednego z uczniów z materiału poznanego na poprzedniej lekcji.
3. Podanie tematu lekcji, określenie celów.
4. Nauczyciel na tablicy podaje punkty, które dotyczą życia mieszkańców Lipiec oraz ogólnej problematyki utworu. Uczniowie zapisują punkty w zeszycie:
I. Życie Lipczan: porządek fabularny, porządek egzystencjalny, prace polowe związane z przyrodą, porządek kulturalno-sakralny.
II. Problematyka: stosunki społeczne wewnątrz wsi, relacje wieś-dwór, problematyka narodowa, stosunki rodzinne, konflikty.
5. Chętny lub wskazany przez nauczyciela uczeń przedstawia ciąg fabularny zdarzeń ukazanych w powieści. Po odpytaniu ucznia, nauczyciel zapisuje wniosek przedstawiony w formie grafu dotyczącego porządku fabularnego lektury: Jesień – Zima – Wiosna – Lato.
6. Nauczyciel pyta uczniów o rozumienie pojęcia „porządek egzystencjalny”. Sporządzenie notatki – definicja pojęcia egzystencja.
7. Krótka notatka dotycząca pojęcia porządek egzystencjalny: „W świecie, którego porządek wyznaczają przemijające pory roku oraz cykl liturgiczny, śmierć jest czymś naturalnym, tak samo jak narodziny, dorastanie, starzenie się. W Chłopach ze śmiercią mamy do czynienia kilkakrotnie, dotyka ona na kartach powieści kilku z głównych bohaterów – Kubę, Borynę, Agatę. Każda z tych śmierci jest inna, każda nadaje inne znaczenie życiu bohatera.”
8. Omówienie prac polowych związanych z przyrodą wykonywanych przez mieszkańców wsi. Przykładowe pytanie: jak wygląda praca w Lipcach? Nauczyciel prosi także uczniów, aby wymienili zwyczaje i obrzędy ważne w życiu bohaterów powieści.
9. Omówienie porządku kulturalno-sakralnego. Nauczyciel wyjaśnia, czym jest taki porządek: „Wyznaczają go coroczne liczne ceremonie, obyczaje, święta i elementy folklorystyczne (wróżby i czary Dominikowej, czy przesądy lipeckich kobiet). Takie dni, jak jarmark, wesele, czy odpust miały w Reymontowskiej wsi funkcję scalającą i łączącą gromadę.”
10. Przedstawienie relacji i stosunków społecznych panujących między mieszkańcami wsi Lipiec, np. jakie są relacje między bohaterami powieści? Jak zachowuje się ksiądz, jak chłopi względem siebie? Co ma wpływ na relacje między bohaterami lektury? Czy występuje w książce podział społeczeństwa? Jeżeli tak, to ze względu na co?
11. Przypomnienie sytuacji politycznej w czasie akcji powieści. Chętny uczeń opowiada o pańszczyźnie i uwłaszczeniu chłopów. Jeżeli żaden z uczniów nie posiada wystarczającej wiedzy, nauczyciel wyjaśnia tło historyczne wydarzeń.
12. Nauczyciel zadaje uczniom pytanie dotyczące problematyki narodowej ukazanej w omawianej powieści. Uczniowie odpowiadają na pytanie, opowiadają także o stosunkach rodzinnych i konfliktach (aluzje do powstania styczniowe, symbol solidaryzmu społecznego; sposób funkcjonowania społeczności wiejskiej i rodziny, małżeństwo Boryny i Jagny).
13. Podsumowanie wiadomości poznanych na lekcji, uporządkowanie ich.
14. Nagrodzenie aktywnych uczniów plusami.
15. Praca domowa: Przygotuj się do lekcji poświęconej charakterystyce bohaterów powieści.
