Rozbudzanie gotowości do nauki czytania

Innowacja pedagogiczna

„Rozbudzanie gotowości do nauki czytania

u dzieci 3- letnich

z wykorzystaniem elementów

metody symultaniczno- sekwencyjnej ”

autor: Stela Sinkiewicz- Lesiuk

Przedszkole NR 14 w Koszalinie

Koszalin 2015 r.

Spis treści:

1. Wstęp
2. Charakterystyka programu
3. Cele kształcenia i wychowania oraz metody
4. Cele szczegółowe, treści nauczania, procedury osiągania celów oraz przewidywane osiągnięcia dzieci
5. Forma realizacji zajęć
6. Zasady prowadzonych zajęć
7. Ewaluacja
8. Bibliografia

1. Wstęp.

Dzieci w wieku przedszkolnym charakteryzuje chęć poznania tego, co je otacza. 3 latek chętnie zadaje pytania nie zakładając, że odpowiedź którą usłyszy przekracza jego możliwości poznawcze. Pyta, ponieważ coś zobaczył, usłyszał i nie rozumie tego. A dorosły jest tym, który przecież wie wszystko. To właśnie dorośli zakładają często, że nie warto podejmować niektórych działań, bo 3- latek im nie sprosta. A może warto działać tak, aby rozbudzać chęć poznania świata nawet gdy dziecko jeszcze do tego nie dorosło?

Przykładem ilustrującym powyższe twierdzenie jest zainteresowanie dziecka, nawet 3- letniego, światem liter. Przedszkolak często pyta: „co to za litera?”. Zdarza się, że myli niejednokrotnie litery z cyframi. Takie działania małego człowieka powinny być dla nas dorosłych sygnałem, że właśnie powstaje fundament na którym możemy pomału zacząć budować. Dlatego warto rozpocząć naukę czytania jak najwcześniej, zanim dziecko odkryje, że czytanie jest trudną sztuką. Rozpoczęcie wczesnej nauki czytania umożliwia formowanie intelektu dziecka, kształtowanie wyobraźni niezbędnej do kreatywnego myślenia.

Wczesna nauka czytania wpływa również na kształtowanie asymetrii półkulowej, niezbędnej do prawidłowego opracowywania informacji językowych. Wszechstronna stymulacja językowa może wspomagać stopniowe kształtowanie przewagi lewej półkuli w procesach werbalnych. Jest to niezbędny warunek do rozwoju umiejętności szybkiego czytania ze zrozumieniem, a w konsekwencji skutecznego uczenia się.

Kolejnym argumentem przemawiającym za wczesną nauką czytania jest fakt, iż czytanie ułatwia pracę z dziećmi z alalią (brak rozwoju mowy). Czytanie jest również jednym z podstawowych narzędzi w terapii zmierzającej do osiągnięcia prawidłowej artykulacji głosek u dzieci z niezakończonym rozwojem mowy oraz wadami wymowy.

Poniższa innowacja została opracowana po kilkuletniej obserwacji zainteresowania dzieci 3- letnich światem kodu pisanego i ich gotowości do podjęcia nauki czytania. Wykorzystanie elementów metody symultaniczno- sekwencyjnej umożliwia wprowadzanie nawet małego dziecka w świat liter w sposób oparty na kojarzeniu litery z konkretnym ruchem i konkretną sytuacją.

Realizacja innowacji nie zakłada, że wszystkie objęte nią dzieci będą czytały. Podstawowym celem jest rozbudzenie chęci i gotowości do podjęcia nauki czytania.

2. Charakterystyka programu.

Podstawowym celem kształcenia i wychowania przedszkolnego jest harmonijny i wszechstronny rozwój osobowości dzieci, który nierozerwalnie łączy się z szybką reakcją nauczyciela na rozbudzone zainteresowania dziecka. Wspomaganie procesów poznawczych dziecka bazuje na jego rozwoju intelektualnym, ale również fizycznym. Wielokrotnie dowiedziono, że uwarunkowania fizyczne małego człowieka mogą wspomagać bądź uniemożliwiać osiągnięcie pewnych założonych celów edukacyjnych. Dlatego warto, szczególnie na najwcześniejszych etapach kształcenia dzieci, łączyć rozwój intelektualny z rozwojem fizycznym. Podejmując pracę z wykorzystaniem metody symultaniczno- sekwencyjnej należy zwrócić uwagę na ćwiczenia wspomagające naukę czytania. Profesor Jagoda Cieszyńska kładzie nacisk na ćwiczenia dużej i małej motoryki, jako elementów niezbędnych do osiągnięcia sukcesu przez dziecko. Innymi ćwiczeniami wykorzystywanymi w trakcie pracy są:

– ćwiczenia porządkowania świata od lewej do prawej – zgodnie z kierunkiem czytania w naszej kulturze;

– ćwiczenia analizy i syntezy wzrokowej;

– szeregowanie;

– ćwiczenie umiejętności dokonywania kategoryzacji;

– ćwiczenia pamięci: * symultanicznej (prawopółkulowej)

* sekwencyjnej (lewopółkulowej).

Wszystkie powyższe ćwiczenia muszą uwzględniać materiał tematyczny i atematyczny (abstrakcyjny). Zajęcia ogólnorozwojowe pełnią zawsze funkcję przerwy oddzielające zajęcia poświęcone nauce odczytywania sylab, wyrazów i zdań.

Omawiana metoda bazuje na:

– powtórzeniu sekwencji rozwoju mowy dziecka- od samogłosek, sylab, poprzez wyrażenia dźwiękonaśladowcze do wyrazów i zdań;

– naśladowaniu trzech etapów nabywania systemu językowego: powtarzanie, rozumienie, nazywanie;

– pobudzaniu neuronów zwierciadlanych.

Prof. J. Cieszyńska wyróżnia:

Nauka czytania odbywa się na trzech etapach:

ETAP I

OD SAMOGŁOSEK PRYMARNYCH DO SYLABY OTWARTEJ

1. Nauka powtarzania, rozpoznawania i odczytywania samogłosek:

– prymarnych: A, U, I;

– sekundarnych: O, E, Y.

Początkowo należy wprowadzić pojedyncze samogłoski, następnie ich sekwencje, najpierw tych samych np. AAA, potem różnych np. kotek mówi AIEO. Mamy tu do czynienia z przejściem od prawopółkulowego czytania pojedynczych samogłosek do analitycznego, lewopółkulowego odczytywania ich sekwencji. Podczas odczytywania pierwszych sekwencji samogłosek kształtowany jest u dziecka poprawny kierunek czytania (od lewej do prawej). Konieczne jest zwrócenie uwagi na dokładne odczytywanie- tyle samogłosek, ile zostało zapisanych.

2. Nauka globalnego rozpoznawania i odczytywaia wyrazów dźwiękonaśladowczych np. MU, BE, UHU, KU KU.
3. Powtarzanie, rozpoznawanie i odczytywanie sylab otwartych. Osiem prymarnych paradygmatów sylab otwartych, samogłoski: M, P, B, L, T, D, F, W + samogłoski.
4. Nauka globalnego rozpoznawania wyrazów:

– rzeczowniki konkretne w mianowniku, z okreslonych pół semantycznych np. MAMA, TATA, AUTO, NOS, OKO;

– czasowniki w 3 os. l. poj. czas teraźniejszy np. STOI, JE, PIJE, LATA;

– w zalezności od postępów można wprowadzić proste zdania: ALA JE LODY.

ETAP II

OD SYLABY OTWARTEJ DO PIERWSZYCH WYRAZÓW

1. Oczytywanie sylab otwartych- spółgłoska+ samogłoska.
2. Odczytywanie połączeń 2 sylab otwartych- budowanie wyrazów z poznanych przez dziecko sylab z etapu I.

ETAP III

CZYTANIE SYLAB ZAMKNIĘTYCH

1. Odczytywanie opozycji: sylaba otwarta (spółgłoska+ samogłoska)

sylaba zamknięta (samogłoska+ spółgłoska)

z poznanych przez dziecko wczesniej sylab.

ETAP IV

CZYTANIE NOWYCH SYLAB OTWARTYCH I ZAMKNIĘTYCH

ROZSZERZENIE ETAPU I i III

1. Kolejność prezentacji pozostałych liter: [S, Z], [K, G], [J, N], [SZ, RZ, Ż], [C, DZ], [H, CH, Ł], [CZ, DŻ, DRZ,] [R].
2. Nauka czytania pseudowyrazów, złożonych z samogłoski i sylaby otwartej np. ASA, ACHA, EZE, URZU.
3. Nauka czytania pseudowyrazów złożonych z 2 sylab otwarych np. SZUNY.
4. Nauka czytania pseudowyrazów złożonych z samogłoski i sylaby zamkniętej np. ASZUC, OHAŁ.
5. Nauka czytania sylaby zbudowanej według schematu: spółgłoska+ samogłoska+ spółgłoska np. LIK, BUR, BOT, BAT; wyrazów: PISAK, GARNEK, NARTY.
6. Nauka czytania spółgłosek miękkich i zmiękczeń, wprowadzanych w określonej kolejności: [Ś, SI, Ź], [Ć, CI, DŹ], w następujących zestawach np. NIA, NIO, NIU, NI

AŃ, OŃ, UŃ, EŃ, IŃ

ANIA, ONIO, UNIU, ENIE, INI, YNI

Wyrazy np. DYNIA, KOŃ, NIEBO.

7. Nauka czytania samogłosek nosowych [Ą, Ę].

Nie wprowadza się ich w sylabach, tylko w wyrazach np. KOŹLĄTKO, KURCZĄTKO, GĘSI, GĄSIĄTKO, ZAJĄC, KACZĄTKO, GOŁĄB, OŚLATKO.

8. Nauka wyrazów zawierających zbitki spółgłoskowe- w zależności od możliwości każdego dziecka. Należy wybierać te wyrazy, których budowa sprawia dziecku podczas czytani spore trudności i tworzyć z nich listę wyrazów np. JEST, DWA, TRZY, DWA.

ETAP V

SAMODZIELNE CZYTANIE TEKSTÓW

Teksty dla dzieci mają odtwarzać strukturę języka mówionego. Nie czyta się bajek ani baśni. Teksty pisane są czcionką bezszeryfową (Arial) z zachowaniem podwójnego odstępu między wierszami.

1. Pierwsze teksty należy pisać dla dzieci indywidualnie. Odbiorca może być jednocześnie bohaterem- dziecko, jego rodzina. Należy pamiętać o zasadach programowania języka- stopniowo oddalać w tekście słowa od rzeczy. Np. CZWARTEK. OLA CZYTA TEKSTY. MAMA JEST ZADOWOLONA, BO OLA CZYTA.
2. Tworzenie zdania do historyjek obrazkowych.
3. Tworzenie zdania do książeczek obrazkowych- jako jedno zdanie, potem coraz więcej.

Każdy z etapów poprzedzony jest ćwiczeniami wstępnymi, np.:

– dopasowywanie przedmiotu do przedmiotu- identyczne egzemplarze;

– dopasowywanie przedmiotu do przedmiotu- różne egzemplarze;

– dobieranie takiego samego obrazka do takiego samego;

– takie same obrazki konturowe;

– takie same obrazki symboliczne;

– dobieranie obrazka do przedmiotu;

– dobieranie obrazka do obrazka- obrazek pomalowany taki sam jak obrazek konturowy;

– podpis do przedmiotu.

– ćwiczenia pamięci symultanicznej;

– ćwiczenia pamięci sekwencyjnej.

– identyfikowanie wzoru z lewej strony kartki – od lewej do prawej;

– odwrócenie wzoru o 180 st. w płaszczyźnie pionowej poziomej;

– odwrócenie wzorów w różnych płaszczyznach.

Ćwiczenia na każdym etapie nauki czytania realizowane są według reguły:

1. Powtarzanie- nauczyciel odczytuje samogłoski, dziecko je powtarza. Aby ułatwić proces zapamiętywania należy zwrócić uwagę dziecku na układ ust podczas wymawiania poszczególnych samogłosek. Należy też posłużyć się ruchową wizualizacją.
2. Rozumienie (różnicowanie)- nauczyciel wskazuje samogłoskę a dziecko ją odczytuje lub odwrotnie. Jeśli uczący się ma trudności z rozpoznaniem litery, można podpowiedzieć mu wykorzystując wizualizację ruchową lub eksponując układ ust podczas realizacji głoski.
3. Nazywanie- na tym etapie dokonuje się zamiana rolami: raz dziecko uczy dorosłego, raz dorosły dziecko. Dziecko odczytuje samogłoski- nauczyciel wskazuje odpowiednią literę. Zamiana ról powoduje, że dziecko chętnie powtarza samogłoski, aby uczyć dorosłego, a przy okazji w sposób zabawowy utrwala swoją wiedzę.

3.Cele kształcenia i wychowania oraz metody pracy.

Program innowacji „Rozbudzanie gotowości do nauki czytania u dzieci 3- letnich z wykorzystaniem elementów metody symultaniczno- sekwencyjnej” zawiera w sobie następujące ogólne cele kształcenia i wychowania:

Cele ogólne:

– uatrakcyjnienie zajęć i wyzwolenie u dzieci zainteresowanie kodem pisanym;

– nabywanie pewności siebie;

– rozwijanie wyobraźni, myślenia, pamięci, mowy;

– zapoznanie z literami;

– utrwalenie liter przy pomocy przypisanego do każdej litery określonego ruchu i przywołanie konkretnej sytuacji związanej z daną literą;

– czytanie sylab;

– czytanie globalne wyrazów;

– kształcenie poprawności językowej;

– usprawnianie aparatu mowy.

Metody pracy:

– rozmowa kierowana;

– wykład;

– obserwacja i analiza konkretnych sytuacji związanych z daną literą;

– zabawy ruchowe.

4. Cele szczegółowe, treści nauczania, procedury osiągania celów oraz przewidywane osiągnięcia dzieci.

5. Forma realizacji zajęć.

Zajęcia są prowadzone w ramach podstawy programowej wychowania przedszkolnego raz w tygodniu, choć przewiduje się możliwość przeprowadzenia większej ilości zajęć. Zwiększenie częstotliwości zajęć zależna będzie od zainteresowania dzieci oraz chęci uczestniczenia w nich. Główną metodą wykorzystywaną w trakcie realizacji innowacji będzie metoda symultaniczno- sekwencyjna, przy pomocy której dzieci poznają kolejne litery alfabetu. Stałym elementem zajęć będzie próba samodzielnego rozpoznawania kolejnych liter, przywoływanie gestu skojarzonego z literą, czytanie sylab. Dla pobudzenia aktywności i urozmaicenia zajęć zostały przygotowane zabawy rozwijające m.in. wyobraźnię, wzbogacające zasób słów i kształtujące umiejętność współpracy.

Schemat zajęć:

1. Zapoznanie z ilustracją przedstawiającą sytuację skojarzoną z określoną literą.
2. Zabawy ruchowe związane z poznaną literą.
3. Utrwalenie już poznanych liter, czytanie sylab.

6. Zasady prowadzenia zajęć i realizacji innowacji:

– dbać o przestrzeganie norm i zasad panujących w grupie;

-realizować innowację w sposób dostosowany do możliwości percepcyjnych dziecka;

– stwarzać sytuacje edukacyjne umożliwiające rozwój wyobraźni, mowy i myślenia twórczego;

– być otwartym na potrzeby i pomysły dzieci;

– kształcić zdolność skupienia uwagi.

7. Ewaluacja.

Ocena innowacji ma na celu określić jego przydatność w dalszej pracy:

– stwierdzić czy innowacja ma być dalej realizowana

– określić jakie zmiany wprowadzić

– ulepszyć strukturę innowacji

– zmienić metody pracy

– skierować innowację do wdrażania po wprowadzonych zmianach

Formą oceny innowacji z punktu widzenia przydatności i atrakcyjności będzie wywiad grupowy z dziećmi przeprowadzony po zakończeniu innowacji i opracowany w formie pisemnej.

8. Bibliografia.

– Cieszyńska J., 2001, Nauka czytania krok o kroku. Jak przeciwdziałać dysleksji, Kraków.

– Cieszyńska J., 2003, Metody wywoływania głosek, Kraków

– Cieszyńska J., 2006, Kocham uczyć czytać. Poradnik dla rodziców i nauczycieli, Kraków.

– Cieszyńska J.,Korendo M., 2007, Wczesna interwencja terapeutyczna, Kraków.