Edukacja prozdrowotna w przedszkolu
Dzieciństwo to okres w życiu człowieka, w którym kształtują się jego postawy determinujące aktualne i przyszłe zachowania dotyczące zdrowia. Utrwalone wówczas przyzwyczajenia i nawyki decydują o jego późniejszym stylu życia. Edukację zdrowotną należy rozpoczynać jak najwcześniej. Przedszkole może mieć ogromny wpływ na kształtowanie się tych postaw. Dlatego niezmiernie ważne jest to, co oferuje dziecku w zakresie edukacji zdrowotnej. Podejmowane działania powinny w dłuższej perspektywie wzbogacić wiedzę dzieci z dziedziny zdrowia i bezpieczeństwa, wykształcić u nich postawę „prozdrowotną”, umożliwić nabycie określonych umiejętności oraz przyswojenie prawidłowych przyzwyczajeń i nawyków higienicznych i zdrowotnych.
Wiek przedszkolny jest bardzo ważnym etapem w kształtowaniu prozdrowotnych wyborów oraz stosunku dziecka do środowiska, wobec którego będzie w przyszłości podejmować decyzje. Budowanie świadomości prozdrowotnej to nie tylko przekazywanie wiedzy, ale i odpowiedzialność za własne zdrowie i bezpieczeństwo. Dobry stan zdrowia warunkuje prawidłowe przystosowanie się do środowiska społecznego. Dobre samopoczucie, odporność organizmu umożliwia systematyczne uczęszczanie do przedszkola, a także ułatwia zabawę i naukę. Wszelkie zajęcia powinny odbywać się w odpowiednich warunkach, z zachowaniem zasad bezpieczeństwa. Należy dzieciom stworzyć sposobność do kształtowania postaw i wartości, które ułatwią im dokonywanie wyborów, mających znaczenie dla ich obecnego i przyszłego życia. W procesie tym dziecko traktowane jest jako podmiot, który chce i umie dbać o zdrowie. Wymaga to od osób przekazujących wiedzę odpowiedniego doboru treści i umiejętności organizowania sytuacji wychowawczych.
Edukacja zdrowotna w wieku przedszkolnym powinna być łącznikiem pomiędzy wiedzą i doświadczeniem dziecka wyniesionym z domu, a tym co powinno znać i umieć oraz zrozumieć, kiedy wkroczy w dorosłe życie. Swoim zakresem obejmuje profilaktykę wraz z edukacją prozdrowotną oraz kształtowanie czynnych postaw wobec zdrowia, bezpieczeństwa, higieny, tężyzny fizycznej i sprawności ruchowej. Oprócz zamierzonych działań dydaktyczno – wychowawczych równie ważne są „sytuacje zdrowotne” w przedszkolu, w których nauczyciel jest wzorcem. Dużą rolę odgrywa środowisko przedszkolne jak i środowisko lokalne oraz specjaliści zapraszani do placówki. Trzeba przy tym pamiętać, że dziecko jest współuczestnikiem procesu edukacyjnego. Między nauczycielem a dzieckiem zachodzi pewien swoisty rodzaj współpracy, w której obie strony są równie ważne.
Wszystkie działania podejmowane w przedszkolu muszą być wspierane przez rodzinę dziecka, inaczej bowiem przekazywana wiedza jest niewiarygodna. Dlatego warunkiem prawidłowego przebiegu edukacji zdrowotnej jest współdziałanie rodziców i nauczycieli. Bliski kontakt emocjonalny rodziców i dzieci sprzyja utrwalaniu postawy prozdrowotnej. To między innymi dzięki właściwemu przygotowaniu rodziców i ich zapobiegliwości miejsca, w których przebywają dzieci, mogą stać się bardziej bezpieczne. Współpraca powinna obejmować wspólne działania mające na celu preferowanie przez dziecko zdrowego i bezpiecznego stylu życia.
Promocja zdrowia jest nowym spojrzeniem na edukację, a szczególnie na wychowanie w aspekcie zdrowotnych oddziaływań i zdrowotnych skutków. Jest problemem świadomości nauczycieli/wychowawców i rodziców, edukacją do niej, świadomym wspieraniem zdrowia i zrównoważonego rozwoju dziecka – zarówno własnego, jak i powierzonego naszej opiece. Jest także niwelowaniem skutków trudnych warunków, nadrabianiem tego, co zostało niedopilnowane, zapomniane, lub „uszkodzone” przez niewłaściwe oddziaływania wychowawcze w domu, już u „zarania życia dziecka”, aby po latach nie leczyć tego, co zaistniało jakby nieświadomie – fizycznych, psychicznych i społecznych patologii.
Wszyscy więc powinniśmy zdawać sobie sprawę, iż tylko świadomość skutków może zapobiegać. Dlatego też, należy budować promocję zdrowia i profilaktykę „aby po pierwsze nie szkodzić” – w wychowaniu i nauczaniu, na wszystkich jej szczeblach, ale przede wszystkim w najwcześniejszym dzieciństwie, kiedy to budują się fundamenty dziecka „na życie”.
METODY I FORMY STOSOWANE W EDYKACJI PROZDROWOTNEJ
Podstawową formą aktywności dzieci w wieku przedszkolnym jest zabawa. Dziecko w zabawie komunikuje swoje potrzeby i zainteresowania, przeważnie w sposób pośredni. Obserwacje spontaniczne podejmowanych zabaw powinny podpowiadać właściwy moment inicjowania przez dorosłych sytuacji edukacyjnych lub wykorzystania okazji edukacyjnej, by przekazać wiedzę oraz prezentować lub doskonalić umiejętności z zakresu edukacji zdrowotnej. Dlatego też treści edukacji prozdrowotnej w przedszkolu powinny być wprowadzane w zabawie i poprzez zabawę. Zabawa ukazuje zjawiska w nowych barwach, porusza wyobraźnię, budzi uczucia, pokazuje, co dobre, zachęca do działania. Zdobywanie przez dziecko określonych doświadczeń w toku wczesnej edukacji, pozwala na wprowadzanie go w świat, w którym żyje i dorasta. Istotne dla wszechstronnego rozwoju dziecka jest, z jednej strony, podejmowanie jak największej liczby spontanicznych działań, dających możliwość poznania rzeczywistości, z drugiej zaś, realizacja różnorodnych zadań inspirowanych przez nauczyciela i inicjowanych przez dziecko. Dzieci w wieku przedszkolnym nie potrafią patrzeć perspektywicznie na swoją przyszłość. Zainteresowanie sprawami zdrowia przejawia się w zadawanych pytaniach. Dla dzieci najważniejsza jest teraźniejszość. Gromadzenie doświadczeń przez dziecko w zakresie edukacji zdrowotnej- w trakcie zajęć sprawiających przyjemność i radość, a także budzących jego ciekawość- przyniesie o wiele większy efekt niż ćwiczenie tylko określonych, niezbędnych umiejętności i wdrażanie do uznawanych za konieczne nawyków higienicznych. Należy pamiętać, że dzieci najchętniej robią to, co lubią. Metody stosowane w edukacji zdrowotnej są zawsze pochodną celów i zadań, jakie stawia się w procesie wychowania. Do najczęściej wykorzystywanych powinny należeć:
– METODA ORGANIZACJI ŚRODOWISKA, ( dbałość o czystość i estetykę środowiska,
organizowanie życia codziennego), według której nauczyciel podejmuje działania w odniesieniu do prawidłowej organizacji życia codziennego oraz prezentuje odpowiednie wzory osobowe. Organizacja środowiska, to przede wszystkim dbałość o estetykę i funkcjonalność otoczenia. Właściwa organizacja dnia codziennego, to taka, w której zwraca się uwagę na mnogość i różnorodność zajęć prowadzonych zgodnie zasadami higieny, czyli
zrównoważenie zajęć odbywających się w różnych pozycjach przyjmowanych przez dziecko oraz zabawy i gry ruchowe często przeplatające inne zajęcia, a także techniki relaksacyjne. Duże znaczenie mają wzorce osobowe kadry pedagogicznej i personelu pomocniczego.
– METODA PRZEKAZU WIEDZY związana jest ze sposobem informowania, wyjaśniania i instruktażu. Istotna jest w nowych sytuacjach, gdy brak dzieciom odpowiednich doświadczeń.
– METODA POBUDZANIA ZACHOWAŃ SPRZYJAJĄCYCH ZDROWIU, która, z jednej strony, stawia pewne wymagania dzieciom i ich rodzicom w zakresie zachowań prozdrowotnych (higiena, hartowanie), z drugiej natomiast, inspiruje dziecko do podejmowania samodzielnych prób dbałości o własne zdrowie.
– METODA UTRWALANIA POŻĄDANYCH ZACHOWAŃ I PRZYZWYCZAJEŃ ZDRWOTNYCH polegająca na powtarzaniu pewnych czynności i zachowań w określonych sytuacjach edukacyjnych, ale także na wykorzystywaniu okazji edukacyjnych, spontanicznie sprowokowanych przez dzieci.
– METODY AKTYWIZUJĄCE, które w trakcie różnorodnych zabaw tworzą specyficzne sytuacje i okazje edukacyjne, mogą wykorzystywać dziecięcą ekspresję twórczą (drama, burza mózgów, techniki twórczego myślenia, narracja, techniki plastyczne). Twórcza postawa nauczyciela pozwala na przekazanie dziecku wiadomości i wdrażanie do nawyków, a także na podjęcie prób „uświadomienia” sobie przez dziecko ich znaczenia. Najważniejsze jest wyjaśnienie dziecku konieczności i sensu określonych form zachowania, z jednoczesnym zaszczepieniem nawyku „bardziej świadomego” regulowania własnych działań zdrowotnych i prozdrowotnych. Ważną rolę odegra tu tworzenie swoistego kodeksu postępowania w określonych sytuacjach. W przypadku nauczyciela wzorzec osobowy będzie przemawiał bardziej niż słowo.Wiele zależy od atrakcyjności wykorzystywanego materiału, który powinien uwzględnić potrzeby, zainteresowania, możliwości intelektualne i emocjonalne
dzieci. W doborze materiału edukacyjnego nauczyciel powinien koncentrować się na profilaktyce prozdrowotnej i proekologicznej, na utrwalaniu prawidłowych nawyków i przyzwyczajeń, a także na przestrzeganiu zasad bezpieczeństwa własnego i innych. Współczesna koncepcja aktywności ruchowej jest ściśle związana z profilaktyką wad postawy. Propagowane przez nauczyciela atrakcyjne formy łatwiej zostaną przez dzieci zaakceptowane, jeśli to właśnie on będzie im towarzyszył w zabawie. Metody i formy powinny być dostosowane do predyspozycji i możliwości dzieci oraz uwzględniać wszystkie uwarunkowania dotyczące wprowadzania treści z zakresu edukacji zdrowotnej. Organizując sytuację edukacyjną lub wykorzystując sytuację stworzoną przez dzieci, nauczyciel powinien pozwolić dziecku na zauważenie problemu, a następnie wykorzystać jego pomysły przy realizacji konkretnego zadania. Taki sposób działanie powoduje, że dziecko traktuje rezultat jako wspólny i łatwiej go akceptuje. Podczas realizacji treści edukacji zdrowotnej należy brać pod uwagę działania wyrównujące braki w stanie zdrowia dzieci, korygowanie wad postawy i budowy ciała, przeciwdziałanie otyłości. Przygotowując zajęcia należy korzystać z opracowań omawiających rozwój psychofizyczny dzieci.
Realizacja zagadnień prozdrowotnych może również odbywać się poprzez: gry i zabawy ruchowe zgodne z realizowanym tematem, spacery i wycieczki, spotkania i pogadanki z ludźmi reprezentującymi różne dziedziny życia, czytanie literatury i czasopism podejmujących tematykę dotyczącą zdrowia, pokazy multimedialne, – udział w konkursach i wystawach, dyżury, zajęcia sprzyjające ekspresji i percepcji twórczej: plastyka, muzyka, taniec, małe formy teatralne.
Stosowanie przemiennie różnorodnych metod wychowania i nauczania, pozwala ukształtować u dziecka odpowiednie nawyki, postawy i umiejętności niezbędne w życiu człowieka dorosłego.
Paulina Skorupa
