Relaks jest ważnym czynnikiem pozwalającym nam efektywnie pracować, uczyć się i rozwijać. Jest on potrzebny dzieciom, ale też ich rodzicom. Naukowcy dowodzą, że tylko zrelaksowany organizm poradzi sobie z napotkanymi trudnościami. Jak uczyć dzieci technik relaksacyjnych już od najmłodszych lat?
Wpływ stresu na dzieci
Stres najmłodszych może być wywołany najbardziej banalnymi czynnikami. Dzieci nie znają świata tak jak my i niektóre przeszkody wydają im się być nie do pokonania. W sytuacji stresowej osoba dorosła rozładowuje swoje emocje np. poprzez rozmowę, kłótnię lub aktywność fizyczną (np. jogę, bieganie, pływanie), natomiast dziecko, które nie zna takich form często ucieka się do agresji. Agresja taka może się objawiać poprzez bicie, kopanie, gryzienie, plucie i brzydkie słownictwo. Aby nasze dziecko umiało sobie radzić z nagromadzeniem złych emocji musimy nauczyć je odpowiednich technik ich rozładowywania i relaksacji.
Cel relaksacji dla najmłodszych
Często nie zdajemy sobie sprawy jak ważny w naszym życiu jest relaks. Pozwala on normalnie funkcjonować organizmowi człowieka. Osoba przemęczona i przeładowana emocjami traci zdolność właściwej oceny sytuacji i jest podatna na różne schorzenia. Widzimy wiec jak ważne jest zachowanie równowagi wewnętrznej i jak groźne jest jej zachwianie. Dzieci powinny uczyć się technik relaksacyjnych, które są warunkiem poradzenia sobie ze stresem i trudem dnia codziennego. Nauka ta odbywa się przeważnie poprzez częste, mimowolne i zaaranżowane ćwiczenia. Dzieci dowiadują się wtedy, że mogą: odprężyć się w dowolnej chwili, stworzyć sobie interesujące przerywniki np. w czasie nauki, pozyskiwać na nowo energię, koncentrować się pomimo utrudnień, rozwijać twórczość, powodować współdziałanie ciała, duszy, a także uczuć w przyjemny sposób. Zrelaksowany człowiek potrafi też kształtować swoje stosunki z innymi w bardziej żywy i naturalny sposób. Nauczanie maluchów metod relaksacyjnych odwołuje się nie tylko do ich świadomości, ale też do podświadomości i fantazji.
Techniki relaksacyjne dla najmłodszych i przykłady ich zastosowania
Techniki relaksacyjne najczęściej stosowane wobec dzieci w wieku przedszkolnym to: metoda Jacobsona, metoda Wintreberta, a także metoda Schulca (opierająca się na autosugestii).
Relaksacja mięśni według Jacobsona polega na zupełnym braku skurczów mięśni. Polega to na braku ruchu i aktywności nerwowej w mięśniu. Aby osiągnąć taki stan relaksacji należy wykonywać określone, celowe ruchy rękami, nogami, tułowiem, twarzą, aby najpierw napinać, a następnie rozluźniać określone grupy mięśni. Technika relaksacji Jacobsona nazywana jest relaksacją stopniową, oznacza to , że uczymy się relaksacji i wywołujemy ją stopniowo. Przykładowymi technikami metody relaksacji Jacobsona jest mocne zaciskanie i rozluźnianie pięści, skręcanie i rozluźnianie szyi, zaciskanie powiek i jak najszersze ich otwieranie, napinanie i rozluźnianie mięsni brzucha itp.
Relaksacja według Wintreberta została opracowana około 50 lat temu przez neuropsychiatrę. Jej działanie jest ukierunkowane na dzieci w wieku szkolnym. Ten rodzaj relaksacji wyklucza sugestię. Metoda ta polega na wykonywaniu ruchów biernych przez inną osobę na pacjencie stojącym, siedzącym lub leżącym najczęściej z zamkniętymi oczami. Ten rodzaj relaksacji przeprowadza się głównie w parach ale też pojedynczo i trójkami, uwzględnia on wiele możliwych scenariuszy postępowania. Do ćwiczeń wchodzących w skład technik relaksacji metodą Wintreberta należą między innymi: wzajemny masaż szyi, opukiwanie głowy palcami rąk, masowanie twarzy, chowanie głowy w ramiona, przepychanie się wzajemnie plecami na stojąco i na siedząco w parach, tupanie z całej siły w podłogę, potrząsanie dłońmi w stawach nadgarstkowych w różnych kierunkach, wirowanie ugiętymi kolanami w prawą i lewą stronę, prowadzenie osoby, która ma zamknięte oczy i wiele, wiele innych. Takim technikom relaksacyjnym często towarzyszy uspokajająca muzyka.
Metoda relaksacji według Schultza jest metodą opierającą się na autosugestii. Polega ona na wykorzystaniu wyobraźni dziecka do wprowadzenia go w stan relaksu. W tym celu stosuje się działające na umysł dziecka historyjki o różnych bohaterach, którzy skupiając się szczegółowo na swoich odczuciach w danej chwili relaksują się. Bohaterami takich opowieści mogą być małe zwierzątka, baśniowe istoty lub zaanimowane elementy świata nieożywionego. W przedstawianej dzieciom opowieści jej bohater odczuwa silne zmęczenie i powoli rozluźnia wszystkie części swojego ciała. Podczas czytania opowieści dzieci leżą na kocykach z zamkniętymi oczami. Słuchając takiej historyjki dzieci również zaczynają odczuwać podobnie jak jej bohater i poddają się stanowi relaksacji praktycznie nieświadomie.
Do metod służących uzyskaniu stanu należy też masaż relaksacyjny. Taki masaż dzieci mogą wykonywać sobie nawzajem naprzemiennie. Może on polegać na toczeniu okrężnymi ruchami piłeczek po ciele drugiego dziecka lub dotykanie go tymi piłeczkami wykonując jakby skoczne ruchy. Innym masażem jest masaż wykonywany za pomocą worka z jakiś owalnymi przedmiotami wewnątrz (mogą to być np. kasztany, groch, piłki, żołędzie itp.), którym dotyka się ciała dziecka gdy leży na brzuchu. Dobrym pomysłem na masaż jest też odgrywanie historyjek na czyichś plecach lub łydkach. W tego typu zabawach wykonuje się ruchy polegające na głaskaniu, delikatnym szczypaniu i dziubaniu oraz ugniataniu danej części ciała kolegi symulując zawarte w historyjce treści (np. chodzenie na obcasach, padający deszcz, gryzące zwierzę itp.).
Jeszcze inną techniką służącą relaksacji dla przedszkolaków jest wizualizacja. Polega ona na słownym przedstawieniu dzieciom, które mają zamknięte oczy, jakiegoś pięknego, spokojnego miejsca (np. brzegu morza na tropikalnej wyspie, leśnej polany). W takich wizualizacjach słuchacz nie musi być sobą, może w ogóle nie być człowiekiem (może być zwierzęciem, chmurką, wiatrem, wodą itp.). Zarówno wizualizacje jak i metody autosugestii poza uzyskaniem stanu relaksacji pozwalają też rozwijać wyobraźnię dziecka.
