Metoda modyfikacji zachowań

Program autorski

Metoda modyfikacji zachowań jako

skuteczny sposób eliminowania

niepożądanych zachowań u dzieci

w wieku przedszkolnym, z wybranymi

elementami Porannego Kręgu

autor: Stela Sinkiewicz- Lesiuk

Przedszkole NR 14 w Koszalinie

Koszalin 2013 r.

Spis treści:

1. Idea wiodąca
2. Cele programu
3. Treści kształcenia
4. Procedury osiągania celów:
   1. Warunki realizacji programu
   2. Metody, formy i środki realizacji programu
5. Rozkład materiału
6. Ewaluacja
7. Bibliografia

1. Idea wiodąca

Definiując, czym jest zachowanie człowieka należy sięgnąć do literatury, która podaje, że „zachowanie człowieka jest to skoordynowane postępowanie w odniesieniu do określonego otoczenia w określonym czasie, na który składają się wykonywane za pomocą grup mięśni reakcje ruchowe na bodźce z otoczenia. Zachowanie może być reaktywne lub celowe – ukierunkowane na osiągnięcie celu (czynność):

• jest rezultatem działania bodźców zewnętrznych (behawioryzm)
• jest rezultatem działania popędów, zdeterminowane przez wcześniejsze doświadczenia i w dużej mierze nieświadome (psychoanaliza)
• jest wynikiem potrzeby eksploracji i procesów poznawczych (psychologia poznawcza)
• jest rezultatem doświadczanej akceptacji (psychologia humanistyczna)
• jest komunikatem pozostającym w sprzężeniu zwrotnym, zarówno przyczyną, jak i skutkiem (psychologia systemowa)
• jest usiłowaniem przystosowania się organizmu w celu przetrwania (psychologia ewolucyjna)”.

Bez względu na to, jaką definicję przyjmie się za wiodącą można stwierdzić, iż obserwując zachowania dzieci w wieku przedszkolnym wyróżnia się te, które wzbudzają akceptację i takie, które źle wpływają na grupę. Dziecko prezentujące zachowania niepożądane jest bardzo często odrzucane, co w konsekwencji prowadzi do jego osamotnienia. Proponowany program ma na celu zmianę zachowań negatywnych i utrwalanie zachowań pozytywnych, przy wykorzystaniu elementów integracji polisensorycznej. Dzieci mają zmieniać zachowanie poprzez poznawanie literatury, doznania zmysłowe, wspólne zabawy ruchowe. U dzieci uczęszczających do przedszkola uwidaczniają się różnorodne etapy rozwojowe, jedne wypowiadają się swobodnie, inne boją się wymówić jakiekolwiek słowo. Są dzieci o charakterach przywódczych, i takie, które jedynie naśladują zachowania innych. Jednak każde z nich chce się czuć dobrze i bezpiecznie w grupie przedszkolnej. Stąd pomysł programu dającego szansę każdemu dziecku na wyrażenie własnego zdania, emocji. Udział w programie jest dla dzieci zabawą przyczyniającą się do rozwoju osobowości, wyobraźni poprzez odkrywanie świata za pomocą zmysłów, natomiast dla nauczyciela okazją do wielokierunkowego wspomagania ich rozwoju.

Dzieci, w wieku przedszkolnym, dla których przeznaczony jest program, reprezentują bardzo zróżnicowany poziom rozwoju intelektualnego, emocjonalnego i moralnego. Niektóre z nich sprawią problemy wychowawcze. Przyjęcie jednakowych kryteriów wychowawczych dla wszystkich nie zawsze przynosi oczekiwane efekty, zapewne ze względu na wspomniane wyżej zróżnicowanie rozwojowe. Wprowadzenie metody modyfikacji zachowań umożliwi indywidualizację pracy wychowawczej, a elementy Porannego Kręgu mają wprowadzić poczucie bezpieczeństwa i kojarzyć się z odnoszeniem sukcesu. W takich okolicznościach dzieci mają nauczyć się panować nad swoimi reakcjami , eliminując tym samym zachowania niepożądane, oraz pomagać innym dzieciom w przestrzeganiu określonych zasad.

Realizacja programu wzbogaci Program Wychowawczy o nową metodę pracy z dziećmi. Wprowadzone zostaną dodatkowe środki dydaktyczne w postaci emblematów ekwiwalentów otrzymywanych za przestrzeganie zasad zachowania. Dodatkową korzyścią będzie systematyczna praca nad integracją polisensoryczną u dzieci, podczas której będą wykorzystywane środki dydaktyczne pobudzające wszystkie zmysły.

Kryterium sukcesu w odniesieniu do oczekiwanych efektów programu, eliminacji zachowań niepożądanych i utrwalenie zachowań pozytywnych, będzie ilość nagród otrzymanych w grupie, co ma doprowadzić do zmiany stosunków panujących wśród dzieci. Założonym celem jest także nabycie umiejętności oceny własnego postępowania w świetle przyjętych zasad oraz świadome planowanie własnego postępowania. Założenia programu i jego konstrukcja są elastyczne, co umożliwia jego dostosowanie do potrzeb wychowawczych konkretnej grupy przedszkolnej.

2. Cele programu

Głównym założeniem, a zarazem i celem edukacyjnym programu, jest eliminacja niepożądanych zachowań dzieci. Treści programu będą wspomagały także realizację poniższych celów:

Cele ogólne:

– uatrakcyjnienie zajęć i wyzwolenie postaw kreatywnych wśród dzieci;

– nabywanie pewności siebie;

– poznawanie potrzeb innych osób i poszanowanie ich na równi z własnymi potrzebami;

– rozwijanie wyobraźni, myślenia, pamięci, mowy;

– wdrażanie do respektowania przyjętych zasad;

– rozbudzanie poczucia przynależności do grupy przedszkolnej;

– rozwijanie integracji polisensorycznej.

Cele szczegółowe:

Dziecko:

– wie, że każdy człowiek ma prawo czuć się doceniony i szanowany;

– zna zasady właściwego zachowania się podczas zabaw i zajęć;

– wymienia poprawne zachowania swoje i swoich rówieśników;

– umie zaprezentować własny punkt widzenia, nie boi się własnych działań;

– traktuje swoje potrzeby na równi z potrzebami innych dzieci;

– rozwiązuje sytuacje konfliktowe wykorzystując znajomość zasad zachowania obowiązujących w grupie;

– dąży do zachowania w grupie jak najbardziej przyjaznej atmosfery.

3. Treści kształcenia

Program „Metoda modyfikacji zachowań jako skuteczny sposób eliminowania niepożądanych zachowań u dzieci w wieku przedszkolnym z wybranymi elementami Porannego Kręgu” jest spójny z obowiązującą w systemie edukacji przedszkolnej „Podstawą programową wychowania Przedszkolnego”.

Głównymi treściami kształcenia programu są:

1. Poczucie własnej wartości jako ważny czynnik rozwoju osobowości.

2. Współdziałanie i odpowiedni sposób zachowania się w grupie.

3. Budowanie poczucia zaufania i bezpieczeństwa w grupie poprzez

eliminację zachowań niepożądanych i wzmacnianie zachowań

pozytywnych.

3. Procedury osiągania celów

Założone cele będą realizowane poprzez:

– przeprowadzanie zabaw ruchowych;

– obsadzanie dzieci w różnych rolach podczas przeprowadzania zajęć;

– zachęcanie dzieci do wypowiadania własnego zdania podczas pogadanek;

– określanie przez dzieci poprawnych i niepoprawnych zachowań bohaterów tekstów literackich;

– mobilizowanie do podjęcia próby planowania własnego postępowania;

– wspomaganie podczas dokonywania oceny własnego zachowania ze szczególnym uwzględnieniem osiągniętego sukcesu.

1. Warunki realizacji programu

Program realizowany będzie w Przedszkolu Nr 14 w Koszalinie. Został opracowany dla dzieci w wieku 3 do 6 lat. Realizacja programu nie wymaga specjalnych warunków, aczkolwiek stworzenie atmosfery bezpieczeństwa i regularności kolejnych działań zakłada, że zajęcia oparte na programie powinny odbywać się zawsze w tej samej sali i w miarę możliwości o tej samej godzinie. Istotnym warunkiem zapewniającym bezpieczeństwo dzieci w trakcie realizacji części programu opartego na elementach Porannego Kręgu jest obecność osoby wspomagającej nauczyciela, ze wskazaniem, aby była to zawsze ta sama osoba.

Zajęcia są prowadzone w ramach podstawy programowej wychowania przedszkolnego, dwa razy w tygodniu- w poniedziałek i piątek. Ocenianie zachowania dzieci przebiega regularnie każdego dnia, bez względu na rodzaj aktywności podejmowanej przez dziecko. Za zachowania pozytywne dziecko otrzymuje ekwiwalent za zachowanie niepożądane traci.

Realizacja programu oparta jest na następujących zasadach:

– dbać o przestrzeganie norm i zasad panujących w grupie;

-realizować innowację w sposób dostosowany do możliwości percepcyjnych

dziecka;

– stwarzać sytuacje edukacyjne umożliwiające rozwój wyobraźni, mowy

i myślenia;

– być otwartym na potrzeby i pomysły dzieci;

– kształcić zdolność skupienia uwagi.

Plan pracy w czasie realizacji programu

1. Zajęcia prowadzone na początku każdego tygodnia:

Część wstępna zajęć- stymulacja polisensoryczna:

– założenie na głowę opasek w odpowiednim kolorze,

– zapalenie lampki zapachowej- zapach zależy od pory roku,

– obejście z lampką kręgu dzieci, wymienienie ich imion,

– powitanie z masowaniem dłoni dzieci przez nauczyciela, później dzieci przez dzieci,

– spotkanie z żywiołem, prezentacja instrumentu muzycznego, zapoznanie ze smakiem.

Część główna zajęć prowadzona Metodą modyfikacji zachowań:

– prezentacja opowiadania, baśni związanych z aktualną porą roku,

przedstawiających zachowanie, które należy zmienić i takie, które należy

utrwalić. Omówienie tekstu- dokonanie oceny postępowania bohaterów.

Dzieci podejmują próby planowania własnego postępowania w danym

tygodniu. Na tablicy- przy imionach dzieci- nauczyciel umieszcza informację

o tym, co dziecko chce zmienić w swoim zachowaniu w danym tygodniu. Jeśli

dziecko zdobędzie ekwiwalent umieszcza się go obok tego postanowienia.

W przypadku negatywnego postępowania, jedną z kar jest odebranie

ekwiwalentu. Zbieranie ekwiwalentów odbywa się w ciągu całego tygodnia.

Część końcowa zajęć:

– zgaszenie lampki zapachowej, zdjęcie opasek z głów, podziękowanie dzieciom

za udział w zajęciach.

2. Zajęcia prowadzone na końcu każdego tygodnia:

Część wstępna zajęć- stymulacja polisensoryczna:

– założenie na głowę opasek w odpowiednim kolorze,

– zapalenie lampki zapachowej- zapach zależy od pory roku,

– obejście z lampką kręgu dzieci, wymienienie ich imion,

– powitanie z masowaniem dłoni dzieci przez nauczyciela, później dzieci przez dzieci,

– spotkanie z żywiołem, prezentacja instrumentu muzycznego, zapoznanie ze smakiem.

Część główna zajęć:

– ocena zachowania- dziecko uczy się obiektywnie oceniać swoje postępowanie, przeliczenie ekwiwalentów- wręczenie nagrody.

Część końcowa zajęć:

– zgaszenie lampki, zdjęcie opasek, podziękowanie za poprawę zachowania.

2. Metody, formy i środki realizacji programu

Program został oparty na dwóch głównych metodach: metodzie modyfikacji zachowań oraz metodzie Porannego Kręgu. Ponad to wykorzystywane będą także techniki relaksacyjne, rozmowa kierowana, elementy wykładu, obserwacja, praca z tekstem literackim: baśnią, bajką, opowiadaniem, wierszem. Różnorodność metod ma zapewnić pobudzanie wielu aktywności, tak, aby każde dziecko miało okazję zaprezentować posiadane umiejętności.

Poranny krąg można określić jako stymulację polisensoryczną według pór roku. Metoda ta obejmuje wszystkie zmysły człowieka i jest to spotkanie nauczyciela i dziecka, ale także dzieci ze sobą nawzajem. Istotą tego spotkania jest budowanie zaufania i poczucia bezpieczeństwa. Dzieci powinny czuć zadowolenie, przyjemność. Każdy element ma być dla dziecka przewidywalny- więc bezpieczny. Ma to być rytuał, którego reguły są dla dziecka bardzo dobrze znane.

Podstawą Porannego kręgu jest świat przyrody, który jest źródłem podstawowych symboli: żywiołów, barw, zapachów, smaków, wrażeń dotykowych i termicznych. Każda pora roku ma odpowiednio przyporządkowane symbole:

Wprowadzenie Porannego kręgu ma być tłem dla Metody modyfikacji zachowań. Zachowanie jest tym wszystkim, co robi dziecko, co można zaobserwować. Metoda ta opiera się na idei, że to, co robimy jest kształtowane przez to, co dzieje się bezpośrednio potem. Wychowując dziecko spotykamy się z jego pozytywnym i niepozytywnym zachowaniem. Uczenie dziecka pozytywnych zachowań wymaga odpowiednio dobranych nagród. Eliminowanie zachowań negatywnych związane jest ze stosowaniem odpowiednio dobranych kar. Każde dziecko wymaga innego typu kar i innego typu nagród, dlatego też wprowadzenie tej metody związane jest z poznaniem każdego dziecka objętego programem. Metoda zakłada następujące techniki eliminacji niepożądanych zachowań:

• Wygaszanie:

1. Ignorowanie niewłaściwych zachowań np. płaczu czy krzyku, których celem jest wymuszenie- brak wzmocnienie powoduje wygaszenie.
2. Pozbawienie nagrody: pozbawienie na pewien czas dopływu wzmocnień pozytywnych np. odebranie zabawki, którą dziecko lubi się bawić lub odsunięcie ze środowiska wzmacniającego np. od grupy, z którą się bawiło, używanie zwrotów: źle, niedobrze, gestu zaprzeczenia, udzielenie uwagi.
3. Ignorowanie zachowań niepożądanych przy jednoczesnym wzmocnieniu zachowań pozytywnych współwystępujących z zachowaniem negatywnym.

• Obdarzenie dziecka czymś nieprzyjemnym:

1. Technika restytucji i nawiązki- naprawienie tego, co się zrobiło źle, ponad to wykonanie czegoś dodatkowego o pozytywnym znaczeniu.
2. Technika ograniczenie swobody- przytrzymanie dziecka z jednoczesnym przekazaniem komunikatu.

• Wzmocnienia pozytywne- to utrwalenie danego rodzaju postępowania. Wzmocnienie może być czymkolwiek, co zastosowane po wystąpieniu jakiegoś elementu zachowania sprawi, że w przyszłości częstość tego zachowania wzrośnie. Na początku czas między pożądanym zachowaniem a wzmocnieniem musi być jak najkrótszy. Wraz z nabywaniem przez dzieci świadomości za jakie postępowania są nagradzanie czas między postępowaniem pozytywnym a nagrodą należy wydłużać. Wzmocnienie musi być wyraźne i konsekwentne w czasie wyrabiania jakiegoś nowego rodzaju zachowania- przerywane dla podtrzymania zachowania wyuczonego. Rodzaje stosowanych wzmocnień:

1. Ekwiwalenty( w tym przypadku: jesień- żółty liść, zima- biały płatek śniegu, wiosna- zielony liść, lato- czerwony kwiat), które można wymienić na konkretną rzecz np. słodycz, możliwość zdmuchnięcia lampki po zakończonych zajęciach Porannego kręgu, poprowadzenie ćwiczeń ruchowych, wybór zadania dla całej grupy. Uzyskanie konkretnej nagrody możliwe jest po zebraniu, na początku jednego ekwiwalentu. Ilość ekwiwalentów będzie wzrastać w miarę realizacji innowacji, z tym, że dzieci zawsze będą informowane o ilości potrzebnej do zdobycia wyróżnienia.
2. Społeczne- pochwały, pieszczoty.
3. Stymulujące- ulubiona piosenka, gry, zabawy, ulubione czynności.

Zachowania, które należy zmienić: kłótnie z rówieśnikami, wyrywanie innym dzieciom zabawek z rąk, krzyk, napady płaczu i histerii, szarpanie, szczypanie, gryzienie, bicie, zachowania dezorganizujące pracę grupy, brak przestrzegania ustalonych w grupie reguł.

Zachowania, które należy wzmacniać: zgodna zabawa z innymi dziećmi, dzielenie się zabawkami, cierpliwe czekanie na swoją kolej, mówienie umiarkowanym głosem, używanie zwrotów grzecznościowych, umiejętność przyznania się do błędu, umiejętność przeproszenia za wyrządzoną krzywdę.

W czasie realizacji programu wykorzystane będą następujące formy organizacji pracy:

– praca jednolita, gdzie takie same wymagania będą stawiane wszystkim

dzieciom;

– praca zróżnicowana, wymagania będą dostosowane do indywidualnych

możliwości dzieci;

– praca grupowa, podczas której dzieci uczą się współdziałać w grupie;

– praca jednolita z dominacją metod słownych w celu przekazania informacji.

Program został podzielony na cztery moduły- cztery pory roku, zgodnie z zasadami metody Porannego kręgu. Każdy moduł zawiera takie same cele, realizowany jest przy użyciu tych samych metod. Poszczególne moduły różnią się między sobą doborem środków dydaktycznych, związanych ze stymulacją polisensoryczną, ekwiwalentami oraz tekstami literackimi dostosowanymi do aktualnej pory roku. Środki dydaktyczne zostały szczegółowo podane w zamieszczonych w programie scenariuszach i są dostosowane do metody Porannego Kręgu- określone instrumenty, olejki zapachowe, krem do rąk, oliwka, produkty o określonych smakach; oraz metody modyfikacji zachowania- ekwiwalenty w kolorach dostosowanych do aktualnej pory roku, tytuły utworów literackich.

4. Rozkład materiału

JESIEŃ

kolor	żółty
zapach	lawenda
instrument	dzwonki rurkowe
smak	miód, krem orzechowy
żywioł	wiatr, powietrze
ekwiwalent	żółty liść

Cele ogólne:

– rozbudzanie kanałów zmysłowych dzieci,

– kształcenie umiejętności skupienia uwagi w czasie słuchania tekstu literackiego,

– nabywanie pewności siebie,

– wyzwolenie postaw kreatywnych u dzieci.

Cele szczegółowe:

Dziecko:

– rozumie potrzebę pomocy słabszym,

– umie prosić o pomoc,

– potrafi dzielić się zabawkami,

– cierpliwie czeka na swoją kolej.

Środki dydaktyczne:

– olejek zapachowy: lawenda, oliwka dla dzieci, lampka zapachowa, opaski na głowę w kolorze żółtym, instrument muzyczny: dzwonki rurkowe, liście, kasztany, wachlarze dla dzieci lub wentylator, miód lub krem orzechowy, łyżeczka dla każdego dziecka.

– tekst bajki: „Szewczyk Dratewka”.

Część wstępna zajęć:

1. Założenie opasek na głowę.
2. Zapalenie lampki zapachowej- dzieci siedzą w kręgu, zachęcanie do obserwacji płomienia. Obejście z lampką kręgu dzieci- tak, aby poczuły zapach, wymienienie ich imion.
3. Powitanie z masowaniem dłoni dzieci przez nauczyciela, później dzieci przez dzieci.
4. Demonstrowanie pory roku: „skarby jesieni”- nauczyciel pokazuje kosz ze skarbami, zachęca do oglądania, dotykania, wąchania, nazywania.
5. Spotkanie z żywiołami: nauczyciel za pomocą wentylatora rozwiewa włosy dzieci, liście. Każde dziecko może otrzymać wachlarz, za pomocą którego robi wiatr, wachluje swoją twarz oraz twarze kolegów.
6. Gra na instrumencie muzycznym- dzwonki rurkowe, których dźwięk w trakcie tej pory roku będzie sygnałem do wyciszenia.
7. Poznanie bodźców smakowych- smarowanie warg dzieci miodem, zlizywanie miodu np. z łyżeczki.

Część główna zajęć:

1. Czytanie bajki pt. „Szewczyk Dratewka”, ilustrowanej sylwetami.
2. Omówienie tekstu, próba oceny postępowania bohaterów.
3. Planowanie, przez dzieci, własnego postępowania „Chcę być taki, jak…”. Nauczyciel na tablicy ekwiwalentów, obok imienia dziecka, umieszcza zapisane postanowienie dziecka, które na końcu tygodnia będzie weryfikowane. Przy tym postanowieniu umieszcza się, w ciągu tygodnia, zdobyte przez dziecko, za pozytywne zachowania, ekwiwalenty.
4. Zabawa orientacyjno- porządkowa „Pszczoły i niedźwiedzie”. Dzieci- pszczoły poruszają się swobodnie po sali, na dźwięk dzwonków rurkowych (sygnał pojawienia się niedźwiedzia) zbierają się w wyznaczonym miejscu.
5. Ćwiczenia plastyczne : pomóż księżniczce ubrać się w żółtą suknię z liści.
6. Zabawa ruchowa kształtująca umiejętność ćwiczenia w parach „Piłowanie drewna”.

Część końcowa:

1. Zgaszenie lampki zapachowej.
2. Zdjęcie opasek z głów.

Literatura na kolejne zajęcia:

1. Baśń „O chłopcu w skórze węża”; zabawa polegająca na wzajemnym pomaganiu sobie i sprawianiu przyjemności „Ratownicy”- dzieci siedzą w kole na podłodze. Na środku, w narysowanym kole, na plecach leży jedna osoba. Pozostałe dzieci muszą przesunąć leżącego poza koło, ale nie wolno im używać rąk.
2. Bajka „Szewc i krasnoludki”; zabawa rozwijająca umiejętność współpracy i koordynacji motorycznej „Zawiążmy sznurówki”- dzieci dobierają się parami. Jednej osobie wolno posługiwać się wyłącznie lewą ręką, drugiej prawą. Próbują teraz wspólnymi siłami założyć np. buty i zawiązać sznurówki, zapiąć guziki.
3. Baśń „Pięć złotych żółwi”; zabawa rozwijająca współpracę i kreatywność: „Zwariowane pomysły”- nauczyciel notuje na kartce „zwariowane pomysły”, np. jak można przesunąć dom? jak można złapać wiatr? Jak przemienić psa w niedźwiedzia?. Dzieci pracują w małych zespołach, każdy losuje jeden pomysł i stara się znaleźć wspólne rozwiązanie.

ZIMA

kolor	biały
zapach	mięta
instrument	trójkąt, dzwonki
smak	mięta
żywioł	woda i jej stany skupienia
ekwiwalent	biały płatek śniegu

Cele ogólne:

– wprowadzanie w świat symboli charakterystycznych dla danej pory roku,

– integracja polisensoryczna,

– budowanie zaufania i poczucia bezpieczeństwa,

– stwarzanie ciepłego i pogodnego nastroju.

Cele szczegółowe:

Dziecko:

– wie, czym jest przyjaźń,

– zna zwroty grzecznościowe,

– rozumie potrzebę pomocy innym dzieciom,

– nie ocenia pochopnie innych dzieci,

– umie gnieść gazetę,

– rzuca do celu,

– umie cieszyć się z sukcesów własnych i innych dzieci.

Środki dydaktyczne:

– olejek zapachowy: mięta, oliwka dla dzieci, lampka zapachowa, opaski na głowę w kolorze białym, instrument muzyczny: trójkąt, dzwonki, woda, kostki lodu, cukierki miętowe, wiaderko, gazety, puzzle do układania pobitego lustra.

– tekst baśni: „Królowa Śniegu”, ilustracje do baśni.

Część wstępna zajęć:

1. Założenie opasek na głowę.
2. Zapalenie lampki zapachowej- dzieci siedzą w kręgu, zachęcanie do obserwacji płomienia. Obejście z lampką kręgu dzieci- tak, aby poczuły zapach, wymienienie ich imion.
3. Powitanie z masowaniem dłoni dzieci przez nauczyciela, później dzieci przez dzieci.
4. Demonstrowanie pory roku: doświadczenia z wodą: przelewanie wody do naczyń o różnych kształtach, mieszanie wody z oliwą, oglądanie kostek lodu.
5. Gra na instrumencie muzycznym- dzwonki, trójkąt, których dźwięk w trakcie tej pory roku będzie sygnałem do wyciszenia.
6. Poznanie bodźców smakowych- cukierki miętowe.

Część główna zajęć:

1. Czytanie baśni „Królowa śniegu”- ilustrowanej obrazkami.
2. Omówienie tekstu, próba oceny postępowania bohaterów.
3. Planowanie, przez dzieci, własnego postępowania „Chcę być taki, jak…”. Nauczyciel na tablicy ekwiwalentów, obok imienia dziecka, umieszcza zapisane postanowienie dziecka, które na końcu tygodnia będzie weryfikowane. Przy tym postanowieniu umieszcza się, w ciągu tygodnia, zdobyte przez dziecko, za pozytywne zachowania, ekwiwalenty.
4. Zabawa integracyjna: dzieci chodzą po Sali w rozsypce śpiewając piosenkę: „Jeśli nie znasz mnie, to przedstawię się. Powiem imię swe i przykleję się”- na ostatnie słowa nauczyciel mówi, którą częścią ciała witamy się z kolegami.
5. Ćwiczenie analizy i syntezy wzrokowej: układanie z puzzli pobitego lustra.
6. Zabawa ruchowa ćwicząca duże partie mięśni: gniecenie gazet i rzucanie kulami do celu.

Część końcowa zajęć:

1. Zgaszenie lampki zapachowej.
2. Zdjęcie opasek.

Literatura na kolejne zajęcia:

– baśń „Dziewczynka z zapałkami”; zabawa usprawniająca motorykę małą- układanie wierzy z zapałek.

– bajka „Choinka”; zabawa ukierunkowana na współpracę przy rozwiązywaniu problemów „Zaplątani”- dzieci bawią się w 3- 4 osobowych grupach. Każda z grup otrzymuje zaplątaną linę. Zadaniem grupy jest rozplątanie liny.

– bajka „Konik polny i mrówka”; zabawa rozwijająca kreatywność, cierpliwość, motorykę małą „Zwierzowiec”- dzieci pracują w 4- osobowych grupach. Każda z nich otrzymuje gazety, które rozrywa na małe kawałki. Trzeba z nich ułożyć zwierzę o nazwie „zwierzowiec”. Pracę muszą poprzedzić rozmowy na temat wyglądu zwierzęcia.

WIOSNA

kolor	zielony
zapach	cytryna
instrument	bęben
smak	cytryna z cukrem
żywioł	ziemia, glina
ekwiwalent	zielony liść

Cele ogólne:

– rozbudzanie kanałów zmysłowych dzieci,

– kształcenie umiejętności skupienia uwagi w czasie słuchania tekstu literackiego,

– nabywanie pewności siebie,

– wyzwolenie postaw kreatywnych u dzieci.

Cele szczegółowe:

Dziecko:

– jest wrażliwe na potrzeby innych dzieci,

– pomaga kolegom i koleżankom,

– grzecznie prosi o pomoc,

– nie ocenia innych pod względem materialnym,

– rozumie potrzebę kompromisu,

– nie odtrąca dzieci, współpracuje zgodnie z każdym z grupy.

Środki dydaktyczne:

– olejek zapachowy: cytryna, cytrynowy krem do rąk, lampka zapachowa, opaski na głowę w kolorze zielonym, instrument muzyczny: bęben, ziemia, glina, kolorowe koła do zabawy ruchowej imitujące kwiaty.

– tekst bajki Cz. Janczarskiego „Przyjaciele zajączka”, ilustracje do bajki.

Część wstępna zajęć:

1. Założenie opasek na głowę.
2. Zapalenie lampki zapachowej- dzieci siedzą w kręgu, zachęcanie do obserwacji płomienia. Obejście z lampką kręgu dzieci- tak, aby poczuły zapach, wymienienie ich imion.
3. Powitanie z masowaniem dłoni dzieci przez nauczyciela, później dzieci przez dzieci.
4. Demonstrowanie pory roku: prezentacja sylwet wiosennych kwiatów, ptaków przylatujących do kraju.
5. Spotkanie z żywiołami: dotykanie ziemi, lepienie z gliny, dokładne mycie rąk.
6. Gra na instrumencie muzycznym- bęben, którego dźwięk w trakcie tej pory roku będzie sygnałem do wyciszenia.
7. Poznanie bodźców smakowych- oblizywanie plasterków cytryny posypanej cukrem, określanie smaku.

Część główna zajęć:

1. Czytanie bajki pt. „Przyjaciele zajączka” ilustrowanej sylwetami zwierząt.
2. Omówienie tekstu, próba oceny postępowania bohaterów.
3. Planowanie, przez dzieci, własnego postępowania „Chcę być taki, jak…”. Nauczyciel na tablicy ekwiwalentów, obok imienia dziecka, umieszcza zapisane postanowienie dziecka, które na końcu tygodnia będzie weryfikowane. Przy tym postanowieniu umieszcza się, w ciągu tygodnia, zdobyte przez dziecko, za pozytywne zachowania, ekwiwalenty.
4. Zapoznanie z nazwami drzew, kwiatów, zwierząt.
5. Zabawa rozwijająca wyobraźnię: zajączek jest…, sroka jest…
6. Zabawa ruchowa z elementami podskoku: skaczemy z kwiatka na kwiatek.

Część końcowa:

1. Zgaszenie lampki zapachowej.
2. Zdjęcie opasek z głów.

Literatura na kolejne zajęcia:

– bajka „Uparte koziołki”; zabawa rozwijająca zręczność i koordynację ruchową „Przebudzenie stonogi”- dzieci stają jedno za drugim, rozkładają ręce w bok. Na sygnał muszą jednocześnie przekręcić się w drugą stronę, usiąść, wstać. Dzieci mogą także trzymać ramiona dziecka stojącego z przodu.

– bajka „Zarozumiała żaba”; zabawa zręcznościowa z elementami współzawodnictwa „Zasiadanie na tronie”- dzieci dzielą się na dwie drużyny. Każda z nich wybiera jednego następcę tronu. Tron stoi w drugim końcu sali. Zadanie polega na tym, aby każde dziecko przebiegło przez salę, usiadło na krześle. Wygrywa drużyna, która szybciej wykona zadanie.

– bajka „Mysz i lew”; zabawa rozwijająca kreatywność „Bliźniaki”- dzieci dobierają się w pary. Dzieci stają jeden za drugim, stając się bliźniakami. Dziecko z przodu chowa ręce za plecami, tylni partner wyciąga do przodu ręce. W ten sposób wykonują zadania: np. rysują, zakładają buty.

LATO

kolor	czerwony
zapach	różany
instrument	gong, grzechotka z piaskiem
smak	konfitura z wiśni
żywioł	ogień
ekwiwalent	czerwony kwiat

Cele ogólne:

– rozwijanie umiejętności wielosensorycznego poznania świata,

– kształcenie umiejętności skupienia uwagi w czasie słuchania tekstu literackiego,

– wdrażanie do przestrzegania ustalonych zasad,

– poznanie zasad bezpiecznego postępowania z ogniem,

Cele szczegółowe:

Dziecko:

– wystukuje rytmy przy pomocy grzechotki,

– wie, ze należy uważnie słuchać dorosłych,

– rozumie, że nie należy oddalać się z wyznaczonego miejsca,

– umie prosić o pomoc,

– mówi umiarkowanym głosem,

– cierpliwie czeka na swoją kolej.

Środki dydaktyczne:

– olejek zapachowy: różany, oliwka dla dzieci, lampka zapachowa, opaski na głowę w kolorze czerwonym, instrument muzyczny: gong, grzechotka z piaskiem, konfitura z wiśni, łyżeczki, czerwona żarówka, owoce krajowe i zagraniczne, chusta animacyjna.

– tekst bajki: „Czerwony Kapturek”, sylwety ilustrujące treść bajki.

Część wstępna zajęć:

1. Założenie opasek na głowę.
2. Zapalenie lampki zapachowej- dzieci siedzą w kręgu, zachęcanie do obserwacji płomienia. Obejście z lampką kręgu dzieci- tak, aby poczuły zapach, wymienienie ich imion.
3. Powitanie z masowaniem dłoni dzieci przez nauczyciela, później dzieci przez dzieci.
4. Demonstrowanie pory roku: kosz z owocami, określanie, które owoce pochodzą z Polski, opis kształtu, zapachu, koloru.
5. Spotkanie z żywiołami: zapalenie czerwonej żarówki, określanie nastroju jaki powoduje ten rodzaj światła, zbliżenie dłoni do żarówki- odczucie ciepła, określanie uczuć- kiedy jest mi zimno to…, kiedy jest mi ciepło to…
6. Gra na instrumencie muzycznym- gong, grzechotka z piaskiem, której dźwięk w trakcie tej pory roku będzie sygnałem do wyciszenia.
7. Poznanie bodźców smakowych- smarowanie warg dzieci konfiturą, zlizywanie konfitury np. z łyżeczki.

Część główna zajęć:

1. Czytanie bajki pt. „Czerwony Kapturek”, ilustrowanej sylwetami.
2. Omówienie tekstu, próba oceny postępowania bohaterów.
3. Planowanie, przez dzieci, własnego postępowania „Chcę być taki, jak…”. Nauczyciel na tablicy ekwiwalentów, obok imienia dziecka, umieszcza zapisane postanowienie dziecka, które na końcu tygodnia będzie weryfikowane. Przy tym postanowieniu umieszcza się, w ciągu tygodnia, zdobyte przez dziecko, za pozytywne zachowania, ekwiwalenty.
4. Zabawa ćwicząca spostrzegawczość: „Kogo porwał wilk?”- dzieci chodzą po sali w rozsypce, w tym czasie nauczyciel przykrywa kilkoro z nich chustą animacyjną, pytając kogo nie ma.
5. Zabawa plastyczna: układanie makiety lasu, przez który wędrował Czerwony Kapturek.

Część końcowa:

1. Zgaszenie lampki zapachowej.
2. Zdjęcie opasek z głów.

Literatura na kolejne zajęcia:

– bajka „Złotowłosa i niedźwiedzie”; zabawa ukierunkowana na rozwiązywanie problemów „Samotni Intowie”- Intowie są istotami, które najlepiej czują się w towarzystwie. Jednak powódź podzieliła ich państwo na maleńkie wysepki. Dzieci stoją w rozsypce, każde na gazecie. Zadanie polega na dojściu do wybranego dziecka. Należy rwać gazety i układać z elementów most, po którym można iść do kolegi.

– baśń „O dziewczynce, która podeptała chleb”; zabawa zręcznościowa „Rozwieszanie prania”- każde dziecko otrzymuje gazetę, z której wydziera jakąś część ubrania np. spodnie. W sali przeciągamy sznurek, na którym klamerkami będzie przypinane papierowe pranie. Sznurek można zawieszać na dowolnej wysokości- najpierw niżej, potem wyżej.

– bajka „Dobra to chatka, gdzie mieszka matka”; zabawa plastyczna „Podarunek dla mamy”- wykonanie prezentu z masy solnej.

6. Ewaluacja

Podstawowym zadaniem ewaluacji będzie stwierdzenie czy:

– realizacja programu przebiega zgodnie z jego założeniami,

– uzyskuje się przewidziane efekty,

– nie należy dokonać weryfikacji i zmian w programie.

W celu prowadzenia skutecznej ewaluacji będą zbierane informacje dotyczące pozytywnych zmian wychowawczych, ale także te które pokażą, jakie dzieci nie uzyskały oczekiwanych umiejętności. Źródłem informacji na temat programu i jego skutków będą obserwacje, opinie nauczycieli procujących w grupie, opinie rodziców zebrane w postaci rozmowy indywidualnej. Kolejnym narzędziem wykorzystanym do zbierania informacji będzie hospitacja zajęć prowadzona przez Dyrektora przedszkola. Opracowana będzie także dokumentacja przebiegu realizacji programu w postaci półrocznych raportów.

Wyniki ewaluacji zostaną opracowane, w formie pisemnej, po jej zakończeniu przez nauczyciela prowadzącego. Zostaną udostępnione Dyrektorowi placówki, zainteresowanym nauczycielom oraz rodzicom.

7. Bibliografia

– Kielin J. (red.): Rozwój daje radość, Gdańsk 2002;

– Piszczek M.: Terapia zabawą – Terapia przez sztukę, Warszawa 1997;

– Maas V. F., Uczenie się przez zmysły. Wprowadzenie do teorii integracji sensorycznej, Warszawa 1998;

– Carr J., Pomoc dziecku upośledzonemu, Warszawa 1984;

– Flemming I., Fritz J., Zabawy na współpracę, Kielce 1999.