Dojrzałość do podjęcia obowiązków szkolnych
Często rodzice niepokoją się czy jego dziecko jest odpowiednio przygotowane, by pójść do szkoły podstawowej, czy sobie poradzi w nowym środowisku i z nowymi obowiązkami? Rozwiać te wątpliwości powinna pomóc rodzicom prowadzona w przedszkolach i oddziałach „0” w szkołach podstawowych prowadzona przez nauczycieli diagnoza przedszkolna, ale co to jest i na czym ona polega?
Diagnoza przedszkolna ma na celu poznanie indywidualnych potrzeb oraz możliwości rozwojowych dzieci przeprowadzenie analizy stopnia ich gotowości do nauki w szkole. Zgromadzone informacje i wnioski z analizy mają pomóc: rodzicom – w poznaniu stanu gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole i wspieraniu jego rozwoju; nauczycielom – w opracowaniu metod pracy z dzieckiem oraz w razie potrzeby przygotowaniu indywidualnego programu wspomagania i korygowania rozwoju dziecka.
Nauczyciele przedszkola korzystają z obserwacji w codziennej pracy. Przyglądają się zachowaniu dzieci,
reagują w różnych sytuacjach, jak się bawią, mówią i wyglądają danego dnia, w jakim są nastroju. Dostrzegają, czym dzieci są zainteresowane, jak wchodzą w interakcje z innymi dziećmi i z dorosłymi.
Zgodnie z obowiązującymi rozporządzeniami nauczyciele przedszkola maja obowiązek prowadzenia obserwacji i dokonywania analizy gotowości szkolnej pięciolatków i sześciolatków na początku roku szkolnego poprzedzającego rozpoczęcie przez dziecko nauki w szkole. Wstępna obserwacja na potrzeby analizy gotowości szkolnej powinna być przeprowadzona w październiku/listopadzie. Jest to bowiem dobry czas na poznanie dzieci, ich zdolności i trudności, dotychczasowych doświadczeń, zainteresowań i umiejętności. Ponowna obserwacja powinna być przeprowadzona przed końcem kwietnia danego roku szkolnego, wtedy zgodnie z rozporządzeniem w sprawie świadectw i dyplomów państwowych rodzic powinien otrzymać Informację o gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole podstawowej. Dokument ten zawiera zbiór informacji o dziecku zgromadzonych na podstawie prowadzonych obserwacji oraz wykonywanych przez dziecko w jej toku konkretnych zadań sprawdzających opanowanie wymagań określonych w podstawie programowej wychowania przedszkolnego w obszarach: umiejętności społecznych i odporności emocjonalnej, umiejętności matematycznych i gotowości do nauki czytania i pisania, sprawności motorycznej i koordynacji wzrokowo- ruchowej, samodzielności, w tym wykonywania czynności samoobsługowych, a także zawiera informacje o indywidualnych potrzebach rozwojowych, w tym predyspozycjach, uzdolnieniach i zainteresowaniach.
Każdy rodzic powinien być świadomy na czym polega dojrzałość szkolna dziecka do podjęcia nauki w szkole podstawowej. Najogólniej można powiedzieć, że jest to gotowość dziecka do rozpoczęcia nauki w szkole, uzależniona od takiego stanu rozwoju fizycznego, emocjonalno- społecznego i umysłowego, który umożliwia sprostanie obowiązkom szkolnym. Należy pamiętać, że pomyślny przebieg procesu przygotowywania dzieci do pójścia do szkoły nie zależy wyłącznie od stopnia ich rozwoju poznawczego i zapewnianej stymulacji. Gotowość szkolna ma również ważny aspekt społeczno-emocjonalny. Poziom rozwoju w tym obszarze, decyduje o samodzielności, zaradności, łatwości nawiązywania kontaktów, umiejętności współdziałania, podejmowania zadań i ponoszenia odpowiedzialności. Posiadanie tych umiejętności i ich rozwój mają kluczowe znaczenie w procesie adaptacji w szkole. Kompetencje społeczno-emocjonalne dzieci mają znacznie większy wpływ, niż się
powszechnie sądzi, na ich sukces szkolny i życiowy. Nabywanie umiejętności radzenia sobie ze zmianami, nowymi i trudnymi sytuacjami, a także dbałość o prawidłowy rozwój fizyczny, służą przygotowaniu dziecka do ważnej zmiany w jego życiu, jaką jest przejście z przedszkola do szkoły.
Dziecko kończące przedszkole powinno: znać swoje imię i nazwisko, wiedzieć ile ma lat, znać imiona swoich rodziców i wiedzieć czym się zajmują, narysować rysunek postaci ludzkiej: postać powinna mieć części ciała proporcjonalne do całości, oraz rozmieszczone właściwie, prawidłowo trzymać przybory do rysowania, nie wychodzić za linie podczas kolorowania, wycinać nożyczkami po liniach prostych i falistych, lepić z plasteliny, dobrać w pary przedmioty lub obrazki, klasyfikować je wg określonej zasady, np. owoce, pojazdy, zwierzęta, łączyć zbiory wg określonej cechy, np. wielkość, kolor, wskazać różnice w podobnych obrazkach, rozpoznać różne dźwięki z otoczenia, np. głosy zwierząt, liczyć kolejno do 10 ; po przeliczeniu liczmanów powiedzieć, ile ich jest ,dokonywać dodawania i odejmowania na konkretach w zakresie 10, skupić uwagę na wykonywanym zadaniu przez ok 20minut, radzić sobie z niepowodzeniami, prawidłowo wymawiać wszystkie głoski, nazwać głoskę na początku i na końcu wyrazu, różnicować wyrazy o podobnym brzmieniu, dzielić zdanie na wyrazy, wyrazy na sylaby, opowiedzieć treść obrazka wypowiadając się całymi zdaniami, uważnie słuchać przez dłuższą chwilę opowiadania, bajki, muzyki, wykonać proste ćwiczenia gimnastyczne; uczestniczyć w grupowych zabawach ruchowych, wskazać lewą i prawą stronę swego ciała i osoby stojącej na wprost, doprowadzić do końca rozpoczętą zabawę, pracę, w trudniejszych sytuacjach zwrócić się o pomoc do osoby dorosłej, zgodnie bawić się z rówieśnikami – współdziałać, umieć podporządkować się słownym poleceniom, wykonać podstawowe czynności samoobsługowe: samodzielnie zjeść, ubrać się, umyć, zawiązać sznurowadła, zapiąć guziki, zamki,
nawiązać kontakty z rówieśnikami i dorosłymi, być wrażliwym na opinię nauczycieli i innych osób dorosłych.
Znaczna część dzieci uczęszczających do przedszkola naturalnie w toku aktywnego uczestnictwa w organizowanych na terenie placówek zajęć dydaktyczno- wychowawczych osiąga gotowość do podjęcia nauki w szkole podstawowej. Pomimo tego, zdarza się, że niektóre dzieci nie osiągają dojrzałości szkolnej i z tego powodu odraczane są z obowiązku szkolnego. Te dzieci wymagają szczególnej troski i fachowej pomocy. Wśród dzieci przekraczających próg szkolny są takie, które wchodzą w obowiązki szkolne z niepełną dojrzałością szkolną. Tym dzieciom również potrzebna jest specjalistyczna pomoc (np. korekcyjno-kompensacyjna), bo narażone są na poważne niepowodzenia szkolne. O tym, czy dziecko pójdzie do szkoły mimo braku dojrzałości szkolnej, czy zostaje odroczone zawsze decydują rodzice, po zasięgnięciu opinii psychologa i pedagoga w poradni psychologiczno- pedagogicznej. Te trudne, ale konieczne decyzje muszą być poprzedzone rzetelną diagnozą dziecka, pozwalającą określić jego dojrzałość umysłową, fizyczną, społeczną i emocjonalną.
Dlatego tak ważna jest świadomość dorosłych, którzy organizują dziecku warunki do rozwoju i dając mu wsparcie, stwarzają okazje do ujawniania się możliwości rozwojowych, cech, uzdolnień czy talentów. Okres przedszkolny i wczesnoszkolny to ważny czas dla rozwoju zdolności dziecka, w tym szczególnie zdolności muzycznych, plastycznych, matematycznych. Rodzice najpełniej i najszybciej mogą te mocne strony dziecka zauważyć. Potrzebna jest także uwaga na sfery wolniej rozwijające się. Zatem, jeśli nasze dziecko pięknie maluje, to warto jeszcze bardziej wzbogacać te umiejętności, ale też obserwować m.in.: jak funkcjonuje w grupie i jak nawiązuje kontakty z innymi dziećmi i osobami z otoczenia, czy jest samodzielne, zaradne, jak radzi sobie z problemem, jak bawi się, czy uczy się chętnie i szybko, jak reaguje emocjonalnie na sytuacje trudne, stresujące, czy jest wrażliwe, czy jest spokojne, bez lęku, bez agresji, jak przeżywa radość lub ewentualne niepowodzenie, czy lubi poznawać nowe rzeczy, czy zadaje pytania i jakie są to pytania, jak lubi spędzać czas wolny, jak odpoczywa i relaksuje się.
W procesie wspierania dziecka w tym okresie istotne jest także stymulowanie ciekawości poznawczej, zabieranie dziecka w ciekawe miejsca, na wycieczkę, wystawę, do teatru, muzeum. Odkrywanie i docieranie do rzeczy nowych sprawia dzieciom wiele radości. Nieocenioną aktywnością są wspólne zabawy i spacery. Dzieci potrzebują uwagi dorosłych, doceniania i pochwalenia ich wysiłku, zaangażowania i pomysłowości. W praktyce
najważniejsze wsparcie dla dziecka stanowi nasza rodzicielska miłość, obecność na co dzień, bliski kontakt z dzieckiem.
M.Sobota
